سفید نمایی با طعم فارسی‌ستیزی

روزنامه خراسان در شماره چهارم آبان‌ماه/عقرب خود، گفت‌وگویی با دکتر محمدجعفر یاحقی، استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی و مدیر خردسرای فردوسی منتشر کرده که در آن، از تغییر رویکرد طالبان در قبال زبان فارسی سخن گفته شده است.

این گفت‌وگو پس از سفر مهرماه/میزان جمعی از شاعران و استادان ایرانی به افغانستان انجام شده است؛ سفری که در جریان آن، محافل مشترک ادبی از جمله شب شعر «از هریوا تا نیشابور» در هرات، با همکاری نهادهای فرهنگی تحت مدیریت طالبان برگزار شد.

آقای یاحقی که از چهره‌های شناخته‌شده و صاحب‌نظر در حوزه زبان فارسی است، در این مصاحبه مدعی شده که طالبان به‌تدریج ضرورت استفاده از زبان فارسی را درک کرده‌اند و برگزاری محافل شعرخوانی و برخورد محترمانه طالبان با شاعران و استادان ایرانی را نشانه‌ای از این تغییر رویکرد دانسته است.

اما پرسش مهم این است که آیا واقعاً سیاست فارسی‌ستیزی طالبان تغییر کرده؟ یا آنچه آقای یاحقی مشاهده کرده، صرفاً بخشی از نمایش فرهنگی طالبان برای مهمانان ایرانی بوده است؟

طالبان در بیش از پنج سال حاکمیت مجدد خود بر افغانستان، بارها برای محدودسازی جایگاه زبان فارسی اقدام کرده‌اند.

حذف واژگان فارسی از مکاتبات و تابلوهای رسمی، تلاش برای جایگزینی اصطلاحات فارسی در دانشگاه‌ها و نهادهای دولتی و تغییر نام‌های تاریخی، تنها بخشی از اقداماتی است که در این دوره گزارش شده است.

ممنوعیت ورود کتاب‌های چاپ ایران به افغانستان، جمع آوری کتاب‌های چاپ ایران از کتابخانه‌ها، اعمال محدودیت برای حضور ناشران افغانستانی در نمایشگاه کتاب تهران و ده‌ها اقدام مشابه، از دیگر اقدامات فارسی ستیزانه طالبان است.

با این وصف چگونه ممکن است یک استاد برجسته زبان و ادبیات فارسی، با مشاهده چند محفل شعرخوانی و استقبال محترمانه مسئولین انجمن‌های ادبی هرات از مهمانان ایرانی، به این نتیجه برسد که طالبان در حال تجدیدنظر در سیاست‌های زبانی خود است؟

جالب این است که آقای یاحقی در همین مصاحبه، با حساسیت فراوان از نقش استعمار انگلیس و روسیه در تضعیف جایگاه تاریخی زبان فارسی سخن می‌گوید، اما هنگامی که به افغانستان امروز می‌رسد، به‌جای بررسی سیاست‌های جاری طالبان، به مشاهدات تشریفاتی سفر خود استناد می‌کند.

ارتباط فرهنگی میان فارسی‌زبانان افغانستان و ایران ضرورتی انکارناپذیر است البته در صورتی که این آمد و شد ها به حمایت از زبان فارسی ختم شود نه سفیدنمایی طالبان.

اگر طالبان واقعاً در سیاست‌های خود تجدیدنظر کرده‌اند، چرا این تغییر در جایگاه زبان فارسی در دانشگاه‌ها، مکاتبات اداری، تابلوهای رسمی و نهادهای فرهنگی افغانستان به‌صورت روشن و پایدار دیده نمی‌شود؟

از آقای یاحقی، با آن جایگاه علمی و سابقه طولانی پژوهش درباره زبان فارسی، انتظار می‌رفت پیش از انکه در دام برنامه های تیم تطهیر طالبان در جمهوری اسلامی ایران بیفتد و قبل از اعلام چنین خوش‌بینی‌ای، وضعیت واقعی زبان فارسی را از زبان استادان، نویسندگان و فرهنگیان افغانستان بشنود تا قادر باشد میان رفتار طالبان با مهمانان خارجی _که به صورت هدفمند به منظور سفید نمایی طالبان مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرند _ و سیاست اعمالی آنان در قبال فارسی زبانان افغانستان تفاوت بگذارد.

سوگمندانه، این بار اول نیست که چهره‌های محبوب ایرانی بی آنکه خود در جریان باشند، در خدمت اهداف نامیمون تطهیر کنندگان طالبان قرار می‌گیرند.

پیش از این، کسانی همچون آقای محمدحسین پویانفر مداح مشهور و برخی مستندسازان ایرانی، در برنامه‌هایی از این دست، به ابزاری برای سفیدنمایی طالبان تبدیل شدند و اکنون، مشاهدات سطحی یک سفر تشریفاتی، از زبان استادی معتبر، به سندی برای تطهیر سیاست‌های فارسی‌ستیزانه طالبان تبدیل شده است.

سید احمد موسوی مبلغ