توافق دوحه راه خروج امریکا از افغانستان را هموار کرد

پنج سال پس از خروج آخرین سرباز امریکایی از افغانستان، توافق دوحه همچنان به عنوان مهم‌ترین چارچوبی شناخته می‌شود که مسیر پایان حضور نظامی نزدیک به دو دهه‌ای امریکا در این کشور را تعیین کرد؛ توافقی که با وعده صلح مطرح شد، اما در عمل به خروج نیروهای خارجی انجامید.

گفت‌وگوهای مستقیم امریکا و اداره طالبان در دوحه در سال ۱۳۹۷ علنی شد، هرچند شیرمحمد عباس استانک‌زی، عضو هیأت گفت‌وگوکننده اداره طالبان، پیشتر گفته بود تماس‌ها میان دو طرف از سال ۲۰۰۷ آغاز شده بود. او در گفت‌وگو با طلوع‌نیوز در ۱ سنبله ۱۴۰۲ گفته بود که مسئولیت این مذاکرات از ۲۰۰۷ تا ۲۰۲۱ بر دوش او بوده است.

در مذاکرات دوحه، چهار محور اصلی شامل خروج نیروهای خارجی، تضمین‌های ضد هراس‌افگنی، آغاز گفت‌وگوهای میان‌افغانی و آتش‌بس مطرح بود. این روند چند بار متوقف شد، اما پس از ۱۸ ماه گفت‌وگو، در ۱۰ حوت ۱۳۹۸ زلمی خلیل‌زاد از جانب امریکا و ملا عبدالغنی برادر از جانب اداره طالبان توافق‌نامه دوحه را امضا کردند.

بر بنیاد این توافق، امریکا پذیرفت نیروهایش را در یک روند ۱۴ ماهه از افغانستان بیرون کند و شمار نیروهای امریکایی نیز در ۱۳۵ روز نخست به ۸۶۰۰ تن کاهش یابد. در مقابل، اداره طالبان نیز تعهد سپرد که از استفاده از خاک افغانستان برای تهدید امریکا و متحدانش جلوگیری کند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور وقت امریکا، در ۱۰ حوت ۱۳۹۸ گفته بود: «اکنون، پس از تمام این سال‌ها، زمان آن رسیده است که برویم و مردم خود را به خانه برگردانیم.» با این حال، در حالی که خروج نیروهای خارجی ادامه داشت، جنگ در افغانستان متوقف نشد و ساحات بیشتری به تصرف اداره طالبان درآمد.

همزمان با پیشروی‌های اداره طالبان، ولایت‌ها یکی پس از دیگری سقوط کردند و در نهایت، اداره این کشور به دست طالبان افتاد. ملا عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی ریاست‌الوزرا، در ۲۵ اسد ۱۴۰۰ گفته بود: «ما به وضعیتی رسیدیم که هیچ توقع نمی‌رفت که افغانستان به این شکل به‌دست ما بیاید.»

با وجود سقوط نظام پیشین، هزاران سرباز امریکایی تا روزهای آخر در میدان هوایی کابل برای تخلیه شهروندان امریکا، اتباع کشورهای ثالث و افغانستانی‌های واجد شرایط حضور داشتند. سرانجام در ۹ سنبله ۱۴۰۰، آخرین سرباز امریکایی افغانستان را ترک کرد و کنت فرانک مک‌کنزی، فرمانده وقت ستاد فرماندهی مرکزی امریکا، پایان خروج و مأموریت نظامی امریکا را اعلام کرد.

دوحه، پایتخت قطر، میزبان مذاکراتی بود که در سال‌های پایانی حضور امریکا در افغانستان به یکی از مهم‌ترین روندهای سیاسی مرتبط با جنگ این کشور بدل شد. این توافق از آن زمان به این‌سو همچنان در بحث‌های مرتبط با سقوط نظام پیشین، بازگشت اداره طالبان و پایان حضور نظامی امریکا در افغانستان جایگاه محوری دارد.