حمله به چابهار؛ یکی از مسیرهای حیاتی تجارت افغانستان با چالش روبه‌رو شد

حمله‌های اخیر ایالات متحده به بندر چابهار در ایران، یکی از مسیرهای کلیدی تجارت افغانستان را هدف قرار داده و نگرانی‌هایی را درباره ادامه دسترسی بازرگانان به بازارهای منطقه ایجاد کرده است. رسانه‌های هندی گزارش داده‌اند که برج کنترل ترافیک دریایی این بندر بامداد پنج‌شنبه هدف قرار گرفته؛ رخدادی که می‌تواند بر رفت‌وآمد کشتی‌ها و روند انتقال کالا تأثیر بگذارد.

چابهار از سال ۲۰۱۶ با سرمایه‌گذاری هند به عنوان دهلیزی راهبردی برای دسترسی هند به افغانستان و آسیای مرکزی، بدون عبور از خاک پاکستان، توسعه یافت. اکنون رسانه‌هایی چون تایمز آو ایندیا و نوبهارات تایمز این حمله‌ها را ضربه‌ای جدی به برنامه‌های تجاری هند دانسته و گفته‌اند یکی از مهم‌ترین مسیرهای دسترسی این کشور به افغانستان با چالش روبه‌رو شده است.

عبدالهادی فرهنگ، اتشه پیشین تجاری افغانستان در ایران، می‌گوید هرچند حجم تجارت افغانستان از طریق چابهار محدود است، اما آسیب به زیرساخت‌های این بندر و به‌ویژه بندرعباس می‌تواند پیامدهای گسترده‌تری داشته باشد. به گفته او، اسکله‌های شهید بهشتی و شهید کلانتری و برج هدایت کشتی‌ها در چابهار هدف قرار گرفته‌اند، اما مشکل اساسی برای افغانستان بندرعباس است؛ جایی که بخش عمده صادرات و واردات کشور از آن مسیر انجام می‌شود.

اتاق تجارت و سرمایه‌گذاری افغانستان نیز تأیید می‌کند که سهم بندرعباس در تجارت خارجی افغانستان به‌مراتب بیشتر از چابهار است و هرگونه اختلال در این مسیر می‌تواند بر بازار داخلی اثر بگذارد.

بر بنیاد گزارش بانک جهانی، افغانستان در ماه می امسال ۷۹.۲ میلیون دالر صادرات داشته که ۳۴ درصد آن به هند اختصاص یافته و این کشور بزرگ‌ترین مقصد صادراتی افغانستان بوده است. در چنین شرایطی، هرگونه اختلال در مسیرهای ترانزیتی می‌تواند بر توازن تجاری کشور فشار وارد کند.

اداره طالبان پیش‌تر بر استفاده از مسیرهای بدیل به جای راه‌های پاکستان تأکید کرده بود. عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی رئیس‌الوزرای این اداره، در ۲۱ عقرب ۱۴۰۴ از بازرگانان خواسته بود هرچه زودتر از مسیرهای جایگزین برای صادرات و واردات استفاده کنند. با این حال، آسیب دیدن زیرساخت‌های بندری در ایران نشان می‌دهد که ایجاد و حفظ مسیرهای پایدار ترانزیتی نیازمند برنامه‌ریزی گسترده‌تر و تضمین‌های عملی است.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که گذرگاه‌های واگه و کراچی پاکستان نیز حدود ۹ ماه است به روی بخش بزرگی از تجارت و ترانزیت افغانستان بسته مانده‌اند؛ وضعیتی که گزینه‌های بازرگانان افغانستان برای دسترسی به بازارهای منطقه را بیش از پیش محدود ساخته است.