شاه هبت‌الله

  • انتشار: ۲۷ عقرب ۱۴۰۵
  • سرویس: تیتر 1دیدگاه
  • شناسه مطلب: 286499

رهبر طالبان با برگزاری نشست روزهای گذشته در دانشگاه کابل، گام دیگری در مسیر تبدیل جایگاه خود از رهبری یک گروه جنگجو به موقعیت یک سلطان برداشته است؛ سلطانی که می‌کوشد برای اقتدار سیاسی خود، مشروعیت دینی نیز فراهم کند.

یکی از مهم‌ترین اهداف نشست چهارروزه دانشگاه کابل را می‌توان تلاش برای تثبیت عنوان «شیخ‌الاسلام» برای هبهالله آخندزاده دانست؛ عنوانی که طالبان می‌کوشند از آن برای ارتقای جایگاه رهبر خود از رهبری سیاسی و تشکیلاتی یک گروه به مرجعیت مذهبی عامه مردم استفاده کنند.

این تحول می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند که مخالفت با تصمیم‌های سیاسی هبهالله، مخالفت با اقتدار دینی تلقی شده و حتی سرکوب مخالفان سیاسی، در پوشش انجام تکلیف شرعی توجیه شود.

نشست کابل اهداف دیگری نیز دنبال می‌کند که مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

۱. ایجاد مصونیت مذهبی برای قدرت سیاسی

هبهالله تاکنون با عنوان «امیرالمؤمنین» در رأس ساختار طالبان قرار داشته و فرامین او برای اعضای این گروه لازم‌الاجرا بوده است. اما تلاش برای تثبیت عنوان «شیخ‌الاسلام»، گامی فراتر از اقتدار تشکیلاتی و در راستای سلطان‌سازی اوست.

طالبان می‌کوشند با افزودن ادعای مرجعیت علمی و مذهبی بر اقتدار سیاسی رهبر خود، تصمیم‌های او را نه صرفاً فرمان حکومتی، بلکه دستوری دینی و تخطی‌ناپذیر معرفی کنند.

پیامد چنین رویکردی، ایجاد مصونیت مذهبی برای قدرت سیاسی و تبدیل ملا هبهالله به شاه ملاهبهالله است؛ به‌گونه‌ای که نقد تصمیم‌های او می‌تواند با اتهام مخالفت با دین مواجه شود.

۲. مهار اختلافات داخلی و تحکیم اقتدار فردی

اختلافات میان حلقه قندهار و برخی چهره‌های بانفوذ طالبان، از واقعیت‌های مهم ساختار قدرت این گروه است.

گردآوردن مقام‌های ارشد طالبان و علمای دینی دارای اختلاف‌نظر، حول محور فرامین هبهالله، می‌تواند تلاشی برای بازتعریف مرزهای وفاداری و افزایش هزینه مخالفت با رهبر باشد.

هبهالله ظاهراً می‌کوشد بدون حذف فیزیکی مخالفان درونی خود، آنان را به اطاعت مطلق متعهد سازد؛ به‌گونه‌ای که مخالفت سیاسی و تشکیلاتی با او، در سایه مرجعیت مذهبی ادعایی، مخالفت با دستورات دین تلقی شود.

۳. استفاده از اعتبار دانشگاه برای مشروعیت‌بخشی به فرامین سلطنتی

دانشگاه کابل که باید محل تولید دانش، نقد اندیشه‌ها و پرسش‌گری از قدرت باشد، اکنون به صحنه‌ای برای تأیید فرامین رهبر طالبان تبدیل شده است.

طالبان می‌دانند که برای تثبیت موقعیت شاه ملاهبهالله به‌عنوان مرجع مذهبی، علاوه بر تأیید علمای دینی، به پذیرش اجتماعی نیز نیاز دارند.

رهبران این گروه به‌خوبی دریافته‌اند که سلطه بر جغرافیا به معنای پذیرش آن‌ها توسط مردم نیست. فاصله وسیع اجتماعی میان طالبان و بدنه جامعه، واقعیتی نیست که از دید آنان پنهان مانده باشد.

از همین منظر، استفاده از اعتبار دانشگاه کابل را می‌توان تلاشی برای عبور از مشروعیت‌سازی صرفاً مذهبی و دستیابی به پذیرش اجتماعی دانست. هبهالله می‌کوشد با تثبیت جایگاه «شیخ‌الاسلام»، پیوند اجتماعی مردم با مخالفان طالبان را به چالش کشیده و این پیوند را به سود خود بازتعریف کند.

۴. تولید ادبیات رسمی برای تثبیت بلندمدت اقتدار سلطنتی

تهیه صدها مقاله درباره فرامین هبهالله، فراتر از اقدامی تبلیغاتی و مقطعی است. این آثار می‌توانند در آینده به منابع آموزشی، پژوهشی و مبانی توجیه سیاست‌های حکومتی طالبان تبدیل شوند.

به بیان دیگر، طالبان می‌کوشند اطاعت از رهبر را از یک الزام تشکیلاتی به اصلی تثبیت‌شده در ادبیات دینی و سیاسی اداره خود تبدیل کنند؛ روندی که در آن، فرامین فردی امروز، فردا به‌عنوان مبانی علمی و مذهبی اداره جامعه بازتولید خواهند شد.

۵. نمایش اقتدار قندهار در پایتخت

حضور رهبر طالبان در کابل، در جمع مقام‌های ارشد حکومتی و دانشگاهی، حامل پیام سیاسی مشخصی است: با وجود استقرار نهادهای اجرایی در پایتخت، مرکز واقعی تصمیم‌گیری همچنان در اختیار رهبر مستقر در قندهار است.

هبهالله با این حضور، ضمن نمایش تسلط و جایگاه فرادستی خود بر ساختار حکومتی، می‌کوشد نشان دهد که کابل به‌عنوان مرکز اداری کشور همچنان در ذیل قدرت قندهار قرار دارد.

او همچنین در تلاش است امکان شکل‌گیری موازنه‌ای مستقل در برابر حلقه قندهار را محدودتر سازد؛ روندی که شاید شبکه حقانی مهم‌ترین گروه آسیب‌دیده از آن باشد.

در مجموع، هبهالله در تلاش است تا آنچه طالبان در معامله با آمریکا به دست آورده‌اند، با مشروعیت مذهبی و اعتبار دانشگاهی تثبیت کند.

اما پرسش اساسی همچنان پابرجاست: آیا می‌توان با اعطای القاب دینی و تولید صدها مقاله، برای قدرتی که در بستر توافق با آمریکا شکل گرفته و از رضایت آزادانه مردم برخوردار نیست، مشروعیت اجتماعی ایجاد کرد؟

سید احمد موسوی مبلغ

نظرات(۰ دیدگاه)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *