تنش‌های میان افغانستان و پاکستان گسترش همکاری‌های تجاری آسیای مرکزی و جنوبی را مختل کرده است

درگیری‌های نظامی مداوم میان افغانستان و پاکستان، به یکی از موانع عمده در مسیر گسترش مناسبات تجاری بین کشورهای آسیای مرکزی و جنوبی بدل شده است. این تنش‌ها به شدت پروژه‌های گسترده کشورهای منطقه برای افزایش سطح تجارت با پاکستان را تحت تأثیر قرار داده است.

بر اساس گزارش وب‌سایت خبری «یوراشیانت»، قزاقستان پیش‌تر قصد داشت حجم تجارت خود را با پاکستان به یک میلیارد دلار برساند، اما اکنون ظرفیت واقعی تجارت دو کشور حدود ۶۴۵ میلیون دلار برآورد می‌شود. این رقم در جلسه‌ای میان سریک ژومانگارین، معاون نخست‌وزیر قزاقستان، و قیصر احمد شیخ، وزیر سرمایه‌گذاری پاکستان، در آستانه ارائه شده است.

از سوی دیگر، ازبکستان نیز هدف‌گذاری کرده تا در پنج سال آینده حجم تجارت سالانه خود با پاکستان را به دو میلیارد دلار افزایش دهد، اما آمارهای بازرگانی نشان می‌دهد دستیابی به این هدف آسان نخواهد بود. در سال ۲۰۲۴، صادرات پاکستان به ازبکستان ۱۲۹ میلیون دلار و صادرات ازبکستان به پاکستان ۲۵۷ میلیون دلار بوده است. همچنین بر اساس داده‌های سال ۲۰۲۵، تغییر قابل‌توجهی در حجم مبادلات تجاری میان دو کشور مشاهده نشده است.

در حالی که مقامات منطقه‌ای در جلسات رسمی به‌طور مستقیم به تنش‌های میان افغانستان و پاکستان اشاره چندانی نمی‌کنند، اما نزاع‌های نظامی میان اسلام‌آباد و اداره طالبان به عنوان یکی از عوامل اصلی کندی توسعه روابط تجاری و ترانزیتی میان آسیای مرکزی و جنوبی مطرح است.

این تنش‌ها نه تنها مسیرهای انتقال کالا را به وضعیتی نامشخص دچار کرده، بلکه موجب افزایش نگرانی‌ها درباره گسترش بی‌ثباتی در افغانستان و منطقه شده است. در اجلاس «فرمت مسکو» در اکتبر که در مورد ثبات افغانستان برگزار شد، اختلافات شدیدی میان نمایندگان پاکستان و کابل به ویژه در موضوع مبارزه با تروریسم مطرح گردید که منجر به عدم صدور بیانیه مشترک شد.

با وجود این چالش‌ها، مقامات پاکستانی همچنان بر اهمیت بنادر خود برای دسترسی کشورهای آسیای مرکزی به آب‌های آزاد تأکید دارند و آن‌ها را دروازه‌های استراتژیک برای توسعه تجارت منطقه‌ای می‌دانند.

ادامه تنش‌ها میان افغانستان و پاکستان می‌تواند روند تقویت نقش افغانستان در اتصال میان آسیای مرکزی و جنوبی را با مشکلات جدی روبه‌رو سازد، زیرا امنیت مسیرهای ترانزیتی، ثبات سیاسی و روابط منطقه‌ای از عوامل کلیدی توسعه همکاری‌های تجاری بین دو کشور به شمار می‌روند.