شورای امنیت در آستانه تمدید مأموریت یوناما تا ۲۰۲۷

شورای امنیت سازمان ملل متحد قرار است امروز دوشنبه درباره تمدید مأموریت هیئت معاونت این سازمان در افغانستان (یوناما) تا ۱۷ جون ۲۰۲۷ رأی‌گیری کند؛ اقدامی که در صورت تصویب، مأموریت این نهاد را دوباره به روند معمول تمدید یک‌ساله بازمی‌گرداند و هم‌زمان آغازگر یک بازنگری راهبردی در عملکرد آن خواهد بود.

بر بنیاد گزارش نهاد پژوهشی «سکیوریتی کانسل ریپورت» مستقر در نیویورک، پیش‌نویس قطعنامه تازه از انتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، می‌خواهد با هدف افزایش اثربخشی یوناما، یک ارزیابی راهبردی از ساختار و وظایف این مأموریت انجام دهد و پیشنهادهای مشخص ارائه کند.

شورای امنیت در ماه مارچ امسال برخلاف روال معمول، مأموریت یوناما را تنها برای سه ماه تمدید کرده بود. این تصمیم پس از آن گرفته شد که برخی اعضا، به‌ویژه ایالات متحده، خواهان بررسی کارایی و توانایی این مأموریت در شرایط کنونی افغانستان شدند.

امریکا تأکید کرده است که باید روشن شود آیا وظایف یوناما همچنان واقع‌بینانه، اولویت‌بندی‌شده و قابل اجرا است یا نیاز به تعدیل و ساده‌سازی دارد. با این حال، روسیه ضرورت چنین بازنگری را زیر سؤال برده و با عباراتی که می‌تواند بحث درباره دوام و آینده مأموریت یوناما را برجسته سازد، مخالفت کرده است.

در متن نهایی توافق‌شده، از دبیرکل خواسته شده بازنگری راهبردی را «در حمایت از اجرای مؤثر مأموریت یوناما» انجام دهد. برخی موارد اختلافی میان اعضا در جریان مذاکرات از متن قطعنامه حذف شده است.

نحوه تعامل جامعه جهانی با افغانستان نیز از محورهای اختلاف بوده است. شماری از کشورهای غربی بر حفظ اشاره به روند دوحه به‌عنوان چارچوب اصلی تعامل بین‌المللی با افغانستان تأکید داشتند، در حالی که روسیه خواهان توجه بیشتر به ابتکارهای منطقه‌ای بوده و نسبت به برجسته‌سازی روند دوحه انتقاد کرده است.

چگونگی اشاره به اداره طالبان در متن قطعنامه نیز بحث‌برانگیز بود. امریکا، بریتانیا و فرانسه با استفاده از اصطلاح «مقام‌های حاکم» مخالفت کردند، زیرا آن را نوعی مشروعیت‌بخشی تلقی می‌کردند. در نسخه نهایی، عبارت «مقام‌های مربوطه» جایگزین شده است.

موضوع حقوق بشر، به‌ویژه حقوق زنان و دختران، از بخش‌های اساسی مذاکرات بوده است. پیش‌نویس قطعنامه از یوناما می‌خواهد به مستندسازی وضعیت حقوق بشر، از جمله وضعیت زنان، کودکان و موارد خشونت مبتنی بر جنسیت ادامه دهد؛ موضوعی که پس از محدودیت‌های گسترده اداره طالبان بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان، به یکی از نگرانی‌های اصلی جامعه جهانی بدل شده است.

یوناما که در سال ۲۰۰۲ تأسیس شد، مهم‌ترین مأموریت سیاسی سازمان ملل در افغانستان به شمار می‌رود و پس از بازگشت اداره طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، نقش محوری در هماهنگی کمک‌های بشردوستانه، نظارت بر وضعیت حقوق بشر و تسهیل ارتباط میان افغانستان و جامعه جهانی داشته است.

در صورت تصویب این قطعنامه، مأموریت یوناما تا جون ۲۰۲۷ تمدید می‌شود و هم‌زمان یکی از گسترده‌ترین بازنگری‌ها در اولویت‌ها و شیوه کاری این نهاد در سال‌های اخیر آغاز خواهد شد.