هشدار سه دیپلومات درباره آینده مبهم یوناما

سه دیپلومات پیشین افغانستان هشدار داده‌اند که کاهش شدید بودجه و تداوم بن‌بست سیاسی، آینده مأموریت هیأت معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) را با خطر جدی مواجه ساخته است. آنان تأکید کرده‌اند که سازمان ملل نباید روابط با اداره طالبان را عادی‌سازی کند، بلکه باید مأموریت خود را بر اساس انتظارات روشن و اهداف واقع‌بینانه بازتعریف نماید.

عمر صمد، سفیر پیشین افغانستان در کانادا، اصیلا وردک، دیپلومات پیشین و فعال حقوق زنان، و فرید ظریف، نماینده پیشین افغانستان در سازمان ملل، در تحلیلی مشترک نوشته‌اند که یوناما در اوایل سال جاری میلادی در آستانه انحلال یا کاهش چشم‌گیر صلاحیت‌ها و کارمندان قرار داشت. با این حال، تمدید یک‌ساله مأموریت از سوی شورای امنیت، فرصتی محدود برای بازنگری راهبرد سازمان ملل در قبال افغانستان فراهم کرده است.

به باور آنان، نبود نماینده ویژه دبیرکل در کابل و اختلافات دوام‌دار درون شورای امنیت، چشم‌انداز این مأموریت را در هاله‌ای از ابهام قرار داده است. نویسندگان تصریح کرده‌اند که سازمان ملل نه می‌تواند افغانستان را ترک کند، زیرا پیامدهای انسانی گسترده در پی خواهد داشت، و نه می‌تواند وضعیت موجود را عادی جلوه دهد؛ چون پیش‌شرط‌های سیاسی برای به‌رسمیت‌شناختن اداره طالبان هنوز فراهم نشده است.

در این تحلیل آمده است که افغانستان با مجموعه‌ای از بحران‌های هم‌زمان روبه‌رو است؛ از رکود اقتصادی و تغییرات اقلیمی گرفته تا اخراج گسترده مهاجران افغانستانی از ایران و پاکستان، کاهش دسترسی به خدمات صحی و محدودیت‌های شدید علیه زنان و دختران. نویسندگان تأکید کرده‌اند که سیاست‌های سخت‌گیرانه اداره طالبان، به‌ویژه در قبال آموزش و کار زنان، بحران بشردوستانه را عمیق‌تر ساخته و افغانستان را به یکی از پیچیده‌ترین وضعیت‌های انسانی در جهان تبدیل کرده است.

آنان با اشاره به سفرهای اخیر مقام‌های ارشد کمیساریای عالی پناهندگان و برنامه توسعه سازمان ملل به افغانستان نوشته‌اند که دامنه بحران انسانی، توسعه‌ای و صحی با سرعتی بیشتر از توان پاسخ‌گویی جامعه جهانی در حال گسترش است.

در بخش دیگری از این تحلیل، انتصاب رباب فاطمه به‌عنوان نماینده ویژه جدید دبیرکل سازمان ملل برای افغانستان، فرصتی برای بازسازی اعتماد کمک‌کنندگان و تقویت هماهنگی میان بازیگران بین‌المللی دانسته شده است. با این حال، نویسندگان خاطرنشان کرده‌اند که اختلاف نظر اعضای شورای امنیت درباره نحوه تعامل با اداره طالبان همچنان پابرجاست و روند دوحه نیز به دلیل همین اختلاف‌ها پیشرفت قابل ملاحظه‌ای نداشته است.

به گفته این دیپلومات‌های پیشین، در حالی که روند سیاسی افغانستان در بن‌بست قرار دارد، شماری از کشورهای منطقه از جمله چین، روسیه، کشورهای آسیای مرکزی، کشورهای خلیج فارس و ترکییه همکاری‌های عملی خود را با کابل در بخش‌های تجارت، امنیت، مهاجرت و زیربناها ادامه داده‌اند. برخی کشورهای اروپایی نیز در موضوع بازگرداندن مهاجران، همکاری‌های تخنیکی با نمایندگان اداره طالبان داشته‌اند.

نویسندگان در جمع‌بندی تأکید کرده‌اند که موفقیت مأموریت آینده یوناما وابسته به تعیین اولویت‌های روشن، همکاری منطقه‌ای، حفظ فضای بشردوستانه، بازسازی اعتماد تمویل‌کنندگان و تمرکز بر حفاظت از جان و معیشت باشنده‌گان افغانستان است؛ امری که بدون تغییر رویکرد اداره طالبان در قبال حقوق اساسی شهروندان، به‌ویژه زنان، دشوار به نظر می‌رسد.