هشدار مقام ملل متحد درباره بحران چندلایه افغانستان

اندریکا راتواته، معاون پیشین نماینده ویژه ملل متحد در افغانستان، اعلام کرده است که این کشور با یکی از «شدیدترین و پیچیده‌ترین» بحران‌های حفاظتی جهان روبه‌رو است؛ بحرانی که به گفته او، محدودیت‌های مبتنی بر جنسیت از سوی اداره طالبان آن را عمیق‌تر ساخته است.

او در مقاله‌ای در نشریه «کرونیکل» ملل متحد نوشته است که نظام محدودیت‌های جنسیتی، دسترسی زنان و دختران به آموزش، اشتغال، مشارکت عمومی و خدمات اساسی را به‌شدت محدود کرده و در نتیجه، وضعیت شکننده کشور را تشدید کرده است. به باور او، این سیاست‌ها توان تاب‌آوری نیمی از جمعیت افغانستان را تضعیف کرده و ظرفیت نهادهای بشردوستانه برای ارائه کمک‌های اصولی و فراگیر را به گونه جدی کاهش داده است.

راتواته تصریح کرده است که ممنوعیت آموزش متوسطه و عالی برای دختران، منع کار زنان در بخش‌های کلیدی و محدودیت‌های دوامدار بر کارمندان زن در ساحه کمک‌های بشردوستانه، خطرات حفاظتی را افزایش داده است. او افزوده که در چنین وضعیت شکننده، تنش‌های ژئوپولیتیکی و بی‌ثباتی منطقه‌ای نیز فشار مضاعف وارد می‌کند.

به گفته این مقام پیشین ملل متحد، افغانستان هم‌زمان یکی از بزرگ‌ترین موج‌های بازگشت مهاجران در تاریخ معاصر خود را تجربه می‌کند. طی دو سال گذشته حدود پنج میلیون تن از کشورهای همسایه بازگشته‌اند که معادل نزدیک به ۱۰ درصد افزایش جمعیت کشور است. تنها در سال ۲۰۲۵ میلادی، ۲.۸ میلیون شهروند افغانستان به کشور برگشته‌اند که بالاترین رقم سالانه در سال‌های اخیر خوانده شده است.

او گفته است بسیاری از بازگشت‌کنندگان تحت فشار و اجبار، بدون مدارک، دارایی یا شبکه‌های حمایتی وارد افغانستان شده‌اند؛ وضعیتی که فشار بر خدمات از پیش فرسوده، به‌ویژه در ولایت‌های مرزی و مراکز عمده شهری را افزایش داده است.

راتواته همچنین به تأثیرات تغییرات اقلیمی اشاره کرده و نوشته است که سال‌ها خشکسالی منابع آب زیرزمینی را کاهش داده، کشت‌زارها را آسیب زده و نظام‌های زراعتی را تضعیف کرده است. سیلاب‌ها، رانش زمین و زمین‌لرزه‌های مکرر نیز همچنان خانه‌ها، معیشت باشنده‌گان و زیربناهای حیاتی را تخریب می‌کند.

بر بنیاد این مقاله، بیش از ۷۰ درصد خانواده‌ها از کمبود مصرف غذایی کافی گزارش داده‌اند و بسیاری برای بقا به راهکارهای بحرانی مانند فروش دارایی‌های تولیدی، ازدواج زودهنگام یا کاهش هزینه‌های صحت و آموزش روی آورده‌اند. او این وضعیت را بحرانی چندلایه توصیف کرده که میلیون‌ها تن را در معرض محرومیت شدید قرار داده است.

با وجود آن‌که جامعه بشردوستانه در سال ۲۰۲۵ میلادی به بیش از ۱۷ میلیون تن کمک رسانده، راتواته تأکید کرده است که گستره نیازها فراتر از منابع موجود است و پاسخ مؤثر مستلزم رویکردی راهبردی و چندساله است که کمک‌های فوری را با تقویت خدمات اساسی و افزایش تاب‌آوری یکجا سازد.

ماموریت راتواته که از سال ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۶ به‌عنوان معاون یوناما و هماهنگ‌کننده کمک‌های بشردوستانه فعالیت داشت، به‌تازگی پایان یافته است. سازمان ملل متحد اعلام کرده که برونو ژرژ لمرکی، مقام فرانسوی این نهاد، به‌عنوان معاون جدید نماینده ویژه در افغانستان و هماهنگ‌کننده امور بشردوستانه تعیین شده و مسئولیت‌های هماهنگ‌کننده مقیم را نیز بر عهده خواهد داشت.

به گفته ملل متحد، لمرکی بیش از سه دهه تجربه در بخش‌های بشردوستانه و توسعه دارد و پیش از این در مأموریت حافظ صلح این سازمان در جمهوری دموکراتیک کنگو به‌عنوان معاون نماینده ویژه دبیرکل ایفای وظیفه کرده است.