مخالفت یک عضو شانگهای، سد راه طالبان شد

ضمیر کابلوف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان، اعلام کرده است که مخالفت صریح یکی از اعضای سازمان همکاری شانگهای، روند مشارکت اداره طالبان در این سازمان را متوقف ساخته است. او در گفت‌وگو با روزنامه روسی «ایزوستیا» بدون نام بردن از کشور مشخصی گفت که تصمیم‌گیری در این نهاد بر بنیاد اجماع انجام می‌شود و مخالفت یک عضو، مانع آغاز روند عضویت کامل کابل شده است.

به نوشته ایزوستیا، پاکستان در حال حاضر مخالف اصلی حضور اداره طالبان در نشست‌ها و فعالیت‌های این سازمان منطقه‌ای دانسته می‌شود. این در حالی است که روابط میان طالبان و اسلام‌آباد از تابستان سال گذشته به دلیل درگیری‌های مرزی، حملات موشکی و اتهام‌های مرتبط با حضور شبه‌نظامیان تحریک طالبان پاکستان در خاک افغانستان، به شدت تنش‌آلود گزارش شده و حملات هوایی متقابل نیز ادامه یافته است.

افغانستان از سال ۲۰۱۲ به عنوان عضو ناظر سازمان همکاری شانگهای پذیرفته شده بود؛ اما پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، حضور نمایندگان کابل در نشست‌های رسمی این سازمان عملاً متوقف شد. بر بنیاد گزارش، آخرین حضور رسمی افغانستان در چارچوب این سازمان به سال ۲۰۲۰ برمی‌گردد.

کابلوف گفته است مقام‌های اداره طالبان خواهان عضویت کامل در سازمان همکاری شانگهای هستند و برخی اعضا نیز با آنان در تماس و تعامل قرار دارند؛ اما ساختار تصمیم‌گیری مبتنی بر اجماع، این روند را با مشکل روبه‌رو کرده است.

در کنار مخالفت احتمالی پاکستان، کارشناسان روسی به مانع بزرگ‌تری نیز اشاره کرده‌اند: عدم به‌رسمیت‌شناسی بین‌المللی اداره طالبان از سوی همه اعضای این بلوک. به باور آنان، تا زمانی که هر ده عضو اصلی سازمان، اداره طالبان را به رسمیت نشناسند، دعوت رسمی از کابل برای حضور در نشست‌های عالی‌رتبه امکان‌پذیر نخواهد بود؛ موضوعی که بار دیگر چالش مشروعیت سیاسی طالبان در سطح منطقه‌ای و جهانی را برجسته می‌سازد.

با وجود این موانع، مسکو روند گسترش روابط با کابل را ادامه داده است. به گفته کابلوف، نمایندگان طالبان امسال نیز در نشست‌های «فرمت مسکو» درباره افغانستان شرکت خواهند کرد. همچنین دو طرف در ماه می گذشته توافق‌نامه‌ای در بخش همکاری‌های فنی-نظامی امضا کردند که به گفته مقام‌های روسی، چارچوب حقوقی تعاملات آینده را فراهم می‌کند.

احمد سعیدمرادزاده، معاون دبیرکل سازمان همکاری شانگهای، تأیید کرده است که بازنگری در ساختار حقوقی این سازمان تحت ریاست قرغیزستان جریان دارد؛ اما تا زمان نهایی‌شدن اصلاحات، وضعیت اعضای ناظر از جمله افغانستان تغییری نخواهد کرد. پیش از این نیز بختیار حکیموف، نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور سازمان همکاری شانگهای، اعلام کرده بود که عضویت کامل افغانستان با دشواری‌هایی روبه‌رو است و خواهان احیای گروه تماس این سازمان با افغانستان شده بود.

سازمان همکاری شانگهای در سال ۲۰۰۱ تأسیس شد و اکنون ده عضو اصلی دارد: بلاروس، هند، ایران، قزاقستان، قرغیزستان، چین، پاکستان، روسیه، تاجیکستان و اوزبیکستان. افزون بر این، شماری از کشورها از جمله افغانستان به عنوان عضو ناظر یا شریک گفت‌وگو با این سازمان همکاری دارند.