تعلیق پروژه‌های بزرگ مسکو در افغانستان به دلیل ناامنی و اختلافات کابل و اسلام‌آباد

نماینده ویژه رئیس‌جمهور روسیه در امور افغانستان اعلام کرده است که افزایش تنش‌ها میان اداره طالبان و پاکستان، اجرای پروژه‌های مهم اقتصادی با مشارکت مسکو را عملاً متوقف ساخته است. به گفته او، کار عملی ساخت راه‌آهن ترانس‌افغان و یک کارخانه تصفیه نفت هنوز آغاز نشده و این طرح‌ها در مرحله طراحی باقی مانده‌اند.

ضمیر کابلوف در گفت‌وگو با روزنامه «ایزویستیا» گفته است که ادامه درگیری‌ها و بی‌ثباتی در روابط کابل و اسلام‌آباد، شرایط را برای آغاز کار عملی «روی زمین» نامناسب کرده و در وضعیت کنونی، شروع این پروژه‌ها زودهنگام خواهد بود. او تأکید کرده که ناامنی موجود، روند پیشرفت طرح‌ها را به گونه جدی مختل کرده است.

بر بنیاد این گزارش، توافق تهیه طرح تخنیکی و اقتصادی (مطالعه امکان‌سنجی) راه‌آهن ترانس‌افغان در سال ۲۰۲۵ امضا شده بود و قرار بود تا اوایل ۲۰۲۶ تکمیل شود. با این حال، منابع صنعتی به ایزویستیا گفته‌اند که به دلیل وضعیت امنیتی و تنش‌های دوام‌دار، این روند دست‌کم چند سال به تعویق افتاده است.

این خط آهن قرار بود مسیر ترمز–مزارشریف–کابل–پشاور را وصل کند و از طریق پاکستان زمینه دسترسی روسیه به بنادر دریای عرب را فراهم سازد؛ طرحی که از آن به عنوان دهلیز مهم ترانزیتی در منطقه یاد می‌شد. اکنون برخی کارشناسان احتمال می‌دهند مسیر بدیل از طریق غرب افغانستان، یعنی خط تورغندی–هرات–ایران، در اولویت بررسی قرار گیرد؛ مسیری که از نگاه فنی ساده‌تر ارزیابی شده است.

هم‌زمان، پروژه ساخت یک کارخانه تصفیه نفت در افغانستان که قرار بود با مشارکت شرکت‌های روسی عملی شود، نیز به دلیل شرایط امنیتی در حالت تعلیق باقی مانده است. کابلوف گفته است که افغانستان همچنان بخش بزرگی از فرآورده‌های نفتی خود را از روسیه وارد می‌کند و نبود تولید داخلی، نیاز به چنین پروژه‌ای را برجسته می‌سازد؛ اما تا کنون پیشرفت عملی در این زمینه دیده نمی‌شود.

ادامه تنش‌ها میان اداره طالبان و پاکستان، که دو طرف یکدیگر را به حمایت از گروه‌های هراس‌افکن متهم می‌کنند، نه تنها امنیت منطقه را زیر سؤال برده، بلکه چشم‌انداز سرمایه‌گذاری و توسعه زیربناهای اقتصادی را نیز تضعیف کرده است. ناظران باور دارند که نبود یک سیاست روشن امنیتی و دیپلماتیک از سوی اداره طالبان، عامل اصلی بی‌اعتمادی و توقف پروژه‌های کلان اقتصادی در کشور است.

در این میان، تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش‌ها تاکنون نتیجه ملموسی در پی نداشته است. به گفته مقام‌های روسی، مسکو آمادگی میانجی‌گری را دارد، اما این اقدام را مشروط به درخواست رسمی هر دو طرف دانسته است. نشست‌هایی نیز در ماه اپریل با میانجی‌گری چین در شهر اورومچی برگزار شد، اما این گفت‌وگوها به توافقی درباره آتش‌بس منجر نشد.