پاکستان: بسته‌ماندن مرزهای افغانستان تجارت دوجانبه را فلج کرده است

نشریه اقتصادی «بزنس ریکاردر» گزارش داده است که اقتصاد پاکستان در پی تنش با اداره طالبان و پیامدهای بحران خاورمیانه، طی هفت ماه گذشته با زیان ۱.۴ میلیارد دالری روبه‌رو شده است. این گزارش که روز چهارشنبه، ۱۳ جوزا منتشر شد، به نقل از وزارت بازرگانی پاکستان تأکید می‌کند که بسته‌شدن گذرگاه‌های مرزی با افغانستان، بخش عمده این خسارت را تشکیل می‌دهد.

براساس سندی با عنوان «تأثیر درگیری‌های ایران و افغانستان بر تجارت بین‌المللی پاکستان»، از ۱۱ اکتبر ۲۰۲۵ تا ۱۸ می ۲۰۲۶ حدود ۸۵۰ میلیون دالر به دلیل انسداد گذرگاه‌های مرزی میان دو کشور از بین رفته است. این گذرگاه‌ها که از مهم‌ترین مسیرهای ترانزیتی منطقه به‌شمار می‌روند، ستون فقرات تجارت دوجانبه را تشکیل می‌دادند.

شرکت‌های حمل‌ونقل پاکستان به‌گونه متوسط سالانه ۲۰۰ میلیون دالر از مسیر افغانستان و ترانزیت موترهای سواری درآمد داشتند؛ درآمدی که با بسته‌شدن مرزها عملاً متوقف شده است. هم‌زمان، افغانستان تلاش کرده است مسیرهای بدیل از جمله کریدورهای ایران را برای انتقال موترهای سواری فعال سازد.

در بخش دیگر این گزارش آمده است که جنگ امریکا و اسرائیل با ایران و گسترش تنش‌ها در خاورمیانه، حدود ۶۰۰ میلیون دالر به صادرات پاکستان به کشورهای حاشیه خلیج فارس آسیب رسانده است. بزنس ریکاردر افزوده که این درگیری‌ها تنها محدود به منطقه نمانده و بر وضعیت اقتصاد جهانی نیز اثر گذاشته است.

آمارها نشان می‌دهد که حجم تجارت پاکستان در نُه ماه گذشته به ۲۸ میلیارد دالر رسیده، اما در مقایسه با زمان مشابه سال قبل ۲۳ درصد کاهش یافته است؛ کاهشی که تحلیل‌گران آن را نتیجه هم‌زمان ناامنی‌های منطقه‌ای و تنش‌های سیاسی می‌دانند.

تنش میان پاکستان و اداره طالبان پس از اختلاف بر سر حضور نیروهای تحریک طالبان پاکستانی (تی‌تی‌پی) در خاک افغانستان شدت گرفت. این اختلاف نخست به درگیری‌های مرزی انجامید و سپس به تقابل گسترده‌تر میان دو طرف تبدیل شد.

در جریان این تنش‌ها، پاکستان حملاتی را بر برخی شهرهای افغانستان انجام داد و در مقابل، اداره طالبان با حمله به پاسگاه‌های مرزی و مسدودکردن گذرگاه‌های تورخم، اسپین‌بولدک و بهرامچه، تجارت با پاکستان را متوقف ساخت. بسته‌ماندن این مسیرها که هنوز ادامه دارد، هزاران بازرگان و کارگر دو سوی مرز را با زیان‌های سنگین روبه‌رو کرده است.

افزون بر این، اداره طالبان تاجران را وادار کرده است کالاهایی را که از چین، هند و دیگر کشورها خریداری می‌کنند، به‌جای عبور از خاک پاکستان، از مسیرهای بدیل مانند بندر چابهار ایران یا خطوط آهن چین–آسیای میانه وارد کنند؛ اقدامی که به باور برخی آگاهان، هزینه و زمان انتقال کالا را افزایش داده است.

ارزش تجارت میان افغانستان و پاکستان در سال ۲۰۲۴ میلادی ۲.۴۶۱ میلیارد دالر بود، اما این رقم در سال ۲۰۲۵ به ۱.۷۶۶ میلیارد دالر کاهش یافت. براساس آمار وزارت تجارت اداره طالبان، صادرات افغانستان به پاکستان از ۸۱۷ میلیون دالر در سال ۲۰۲۴ به ۵۰۵ میلیون دالر در سال ۲۰۲۵ رسیده است.

همچنین واردات افغانستان از پاکستان که در سال ۲۰۲۴ حدود ۱.۶۴۴ میلیارد دالر بود، در سال ۲۰۲۵ به ۱.۲۶۱ میلیارد دالر کاهش یافته است. با تداوم انسداد کامل گذرگاه‌ها، به نظر می‌رسد تجارت رسمی میان دو کشور در ماه‌های اخیر عملاً متوقف شده و پیامدهای اقتصادی آن همچنان ادامه دارد.