هزینه سکوت بیشتر است یا اعتراض؟

پس از اعتراضات روز گذشته جبرئیل هرات و شهادت و زخمی شدن شماری از هموطنان، برخی این پرسش را مطرح کرده‌اند که آیا اساساً تشویق مردم به اعتراض، چیزی جز به کشتن دادن آنان است؟

این پرسش، در نگاه نخست، دلسوزانه و منطقی به نظر می‌رسد. هیچ انسان عاقلی خواهان کشته شدن مردم نیست و هیچ جامعه‌ای از پرداخت هزینه استقبال نمی‌کند. اما آیا می‌توان از این مقدمه به این نتیجه رسید که مردم نباید اعتراض کنند؟

اگر چنین باشد، آنگاه هر حاکمیتی که آمادگی بیشتری برای استفاده از زور داشته باشد، عملاً حق اعتراض را از جامعه سلب کرده است. در این صورت، میزان خشونتی که یک حکومت حاضر است اعمال کند، تعیین‌کننده حدود آزادی مردم خواهد شد و این تحدید، تمام شؤون زندگی مردم – حتی امور کاملا خصوصی آن‌ها- را در بر خواهد گرفت.

واقعیت این است که تقریباً همه جنبش‌های اعتراضی در جوامع استبدادی با هزینه همراه بوده‌اند. اعتراض هنگامی شکل می‌گیرد که بخشی از مردم به این نتیجه برسند که ادامه وضع موجود، خود هزینه‌ای سنگین‌تر از اعتراض دارد.

در ماجرای جبرئیل نیز به نظر می‌رسد مسئله، صرفاً بازداشت چند نفر نیست.

برای بسیاری از مردم جبرئیل، بازداشت زنان و دختران به بهانه حجاب، آن هم در شرایطی که تصاویر منتشرشده نشان می‌دهد پوشش آنان در چارچوب قوانین اعلام شده توسط خود طالبان است، به معنای تعرض به حریم خانواده و کرامت انسانی و رویدادی در جهت تحقیر آن‌ها تلقی شده است.

از همین رو، اعتراض آنان را نمی‌توان صرفاً یک واکنش احساسی به یک رویداد محدود دانست یا آن را منتسب به تحریک افرادی از بیرون قلمداد نمود.

البته این سخن به معنای بی‌اهمیت دانستن جان انسان‌ها نیست. کشته شدن حتی یک نفر نیز تلخ و تأسف‌بار است. اما کسانی که اصل اعتراض را محکوم می‌کنند، باید به این پرسش نیز پاسخ دهند که جایگزین چیست؟

اگر مردم نباید اعتراض کنند، چگونه باید از حقوق خود دفاع کنند؟ از چه نهادی دادخواهی کنند؟ به کدام مرجع مستقل شکایت ببرند؟ از چه راهی مانع تکرار چنین رفتارهایی شوند؟

بدون پاسخ به این پرسش‌ها، مخالفت با اعتراض بیش از آنکه یک راه‌حل باشد، دعوت به پذیرش وضع خفت بار موجود است.

مسئله اصلی این نیست که اعتراض هزینه دارد یا ندارد. مسئله این است که چه شرایطی مردم را به جایی رسانده که با وجود آگاهی از خطر، همچنان اعتراض را انتخاب می‌کنند؟ ایا مردم معترض در جبرئیل پیش بینی نمی‌کردند که ممکن است با مشت آهنین طالبان مواجه شوند؟
قطعا چنین چیزی را پیش بینی می‌کردند. اما با آن هم، شرایط را آنچنان دشوار دیده اند که هزینه سکوت را بیش از هزینه اعتراض دانسته اند.
به‌نظر شما، هزینه‌ تداوم گروگان‌گیری نوامیس مردم توسط طالبان و هتک حرمت انها بیشتر است برای مردم جبرئیل یا هزینه اعتراضی که ممکن است با خشونت طالبان پاسخ داده شود؟

شاید مهم‌ترین پیام اعتراض مردم جبرئیل همین باشد؛ اینکه در برخی موارد، ترس دیگر برای وادار کردن مردم به سکوت کافی نیست.

سید احمد موسوی مبلغ