کارشناسان: جهان تا سه هفته دیگر ممکن است با کمبود جدی نفت روبه‌رو شود

صد روز پس از بسته‌شدن تنگه هرمز، نشانه‌ها از نزدیک‌شدن بازار جهانی نفت به یک مرحله حساس حکایت دارد؛ جایی که کاهش چشمگیر ذخایر استراتژیک می‌تواند به کمبود جدی عرضه و افزایش بهای نفت در هفته‌های پیش‌رو بینجامد. کارشناسان هشدار می‌دهند منابعی که تا اکنون مانع جهش ناگهانی قیمت‌ها شده بود، در حال پایان‌یافتن است.

بر بنیاد داده‌های آژانس بین‌المللی انرژی، از زمان اختلال در رفت‌وآمد کشتی‌ها در پی درگیری‌های نظامی میان ایالات متحده، اسرائیل و ایران، حدود یک میلیارد بشکه نفت از بازار جهانی حذف شده است. مؤسسه «جی‌پی مورگان» نیز گزارش داده که با وجود فعال‌شدن مسیرهای بدیل از طریق عربستان سعودی و امارات متحده عربی، هنوز هم روزانه میلیون‌ها بشکه از عرضه جهانی کاسته می‌شود.

در ۱۱ مارچ، کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی با آزادسازی هماهنگ ۴۰۰ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری موافقت کردند؛ اقدامی که بزرگ‌ترین برداشت هماهنگ در تاریخ این نهاد عنوان شد. به تحلیل اندیشکده بروکینگز، ۳۰۱ میلیون بشکه از این مقدار نفت خام بوده که معادل تزریق روزانه حدود ۲.۵ میلیون بشکه در مدت چهار ماه است.

پیش از آغاز بحران، روزانه نزدیک به ۱۵ میلیون بشکه نفت خام از تنگه هرمز عبور می‌کرد؛ گذرگاهی راهبردی که حدود یک‌سوم تجارت جهانی نفت خام را تشکیل می‌دهد. آزادسازی ذخایر راهبردی، همراه با مصرف ذخایر تجاری و نفت‌های ذخیره‌شده روی کشتی‌ها، مانع افزایش فوری قیمت‌ها شد؛ اما اکنون این منابع رو به کاهش است.

لوری هایتایان، کارشناس امور انرژی، گفته است برداشت گسترده از ذخایر توانست بخش عمده کمبود بازار را جبران کند و کشورهای عضو سازمان همکاری اقتصادی و توسعه با فرض کوتاه‌مدت بودن بحران، سریع اقدام کردند. به گفته او، نزدیک به ۳۰۰ میلیون بشکه از ذخایر برداشت شده و با مصرف ۱۰۰ تا ۱۵۰ میلیون بشکه نفت شناور، ثبات نسبی قیمت‌ها حفظ شد.

در مقابل، عامر الشوبکی، کارشناس بازار نفت، تأکید دارد که بازار به «نقطه عطف بحران» نزدیک می‌شود. او می‌گوید ذخایری که مانع رسیدن قیمت نفت به حدود ۱۵۰ دالر در هر بشکه شد، در حال اتمام است و مسیرهای بدیل تنها بخشی از کمبود عرضه را جبران می‌کند؛ به‌گونه‌ای که بازار هنوز حدود ۱۰ درصد از عرضه جهانی را از دست داده است.

توریل بوسونی، رئیس بخش صنعت و بازارهای نفت در آژانس بین‌المللی انرژی، هشدار داده که ذخایر راهبردی ممکن است پیش از اوج تقاضای تابستانی به سطح بحرانی برسد. به گفته او، حتی در صورت بازگشایی تنگه هرمز و دستیابی به توافق فوری، بازگشت کامل بازار به وضعیت عادی میان شش تا هشت ماه زمان خواهد برد.

گزارش‌های پژوهشی تازه نشان می‌دهد با کاهش سطح عملی ذخایر و محدودیت ظرفیت پالایشگاه‌ها، بازار جهانی ممکن است تا سه هفته دیگر با کمبود جدی روبه‌رو شود؛ وضعیتی که احتمال افزایش بهای نفت تا حدود ۱۵۰ دالر در هر بشکه را مطرح کرده است.

بر بنیاد تحقیقات «گلدمن ساکس»، ذخایر راهبردی را نمی‌توان تا صفر کاهش داد، زیرا مخازن دارای سقف شناور باید دست‌کم ۲۰ درصد پر باقی بمانند تا کارکرد مؤثر داشته باشند. همچنان خطوط لوله نیازمند جریان ثابت نفت اند و اگر فعالیت پالایشگاه‌ها به کمتر از ۶۵ درصد ظرفیت برسد، ادامه کار بدون زیان یا آسیب فنی در درازمدت دشوار خواهد بود.

اندیشکده بروکینگز پیش‌بینی کرده است که تا اواسط ماه جولای بسیاری از عوامل موقتی حمایت‌کننده بازار پایان می‌یابد و شکافی در عرضه ایجاد می‌شود که جبران آن به حدود ۷.۱ میلیون بشکه در روز نیاز دارد؛ فاصله‌ای که می‌تواند فشار صعودی قابل توجهی بر قیمت‌ها وارد کند.

در حالی که از نظر نظری گزینه برداشت بیشتر از ذخایر راهبردی همچنان مطرح است، محدودیت‌هایی مانند سرعت پمپاژ، ظرفیت زیربناها و ضرورت حفظ حداقل ذخایر برای امنیت انرژی، توان عملی استفاده از این منابع را محدود می‌سازد. الشوبکی هشدار داده اگر شمار کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز افزایش نیابد، بهای نفت طی سه هفته آینده با جهش شدید روبه‌رو خواهد شد.

به گفته او، پیامدهای احتمالی تنها به نفت محدود نمی‌شود، بلکه کالاهای راهبردی مرتبط با خلیج فارس مانند گوگرد، اوره، محصولات پتروشیمی، هلیوم و آلومینیوم را نیز در بر می‌گیرد. در چنین سناریویی، هزینه‌های زراعت، صنایع، تولید تراشه‌های الکترونیکی و تجهیزات طبی افزایش یافته و زنجیره‌های غذایی و فناوری نیز تحت فشار قرار خواهد گرفت.