درگیری‌های بدخشان نگرانی امنیتی تاجیکستان و اوزبیکستان را افزایش داد

یک پژوهشگر امور آسیای میانه می‌گوید افزایش درگیری‌های مسلحانه در بدخشان، این ولایت را به یک نگرانی مستقیم امنیت مرزی برای تاجیکستان بدل کرده و در صورت گسترش ناامنی، منافع تجاری و ترانزیتی اوزبیکستان نیز آسیب خواهد دید. به نوشته او، سرایت محدود خشونت از افغانستان به آن سوی مرز نشان می‌دهد که خطر گسترش ناامنی دیگر صرفاً یک احتمال فرضی نیست.

رابرت کاتلر، تحلیلگر کانادایی امور آسیای میانه، روز سه‌شنبه در وبسایت تایمز آسیای میانه نوشت که درگیری‌های اخیر میان اداره طالبان و نیروهای وابسته به جمعه‌خان فاتح در ولسوالی نسی بدخشان، با وجود پایان یافتن آن پس از تسلیم شدن فاتح، نشانه‌ای از افزایش بی‌ثباتی در شمال‌شرق افغانستان است. او گفته است که از جدی ۱۴۰۴ تا اسد ۱۴۰۵، ۲۲ رویداد مرتبط با گروه‌های مسلح مخالف اداره طالبان در بدخشان ثبت شده، در حالی که این رقم در نیمه دوم سال ۲۰۲۵ چهار مورد بود.

درگیری میان اداره طالبان و نیروهای جمعه‌خان فاتح در ۲۰ اسد در ولسوالی نسی آغاز شد. بر اساس این گزارش، تلاش اداره طالبان برای گرفتن تجهیزات نظامی و موترها از نیروهای فاتح، آغازگر این رویداد بود، هرچند اختلاف بر سر خلع سلاح نیروهای محلی، حدود صلاحیت فرماندهان اداره طالبان و کنترول معادن طلا از پیش وجود داشت. به نوشته کاتلر، از زمان بازگشت اداره طالبان به قدرت، منازعه بر سر معادن طلا چند بار به درگیری میان فرماندهان محلی و نیروهای این اداره در بدخشان انجامیده است.

جمعه‌خان فاتح پس از نزدیک به یک هفته درگیری، در ۲۶ اسد خود را به اداره طالبان تسلیم کرد. چند روز بعد، ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی اداره طالبان، گفت که پرونده او برای محاکمه آماده می‌شود.

به گفته کاتلر، پیامد فوری این درگیری‌ها در مرز تاجیکستان دیده شد. ولسوالی نسی با ولسوالی درواز تاجیکستان هم‌مرز است و در ۲۲ اسد، تیراندازی از خاک افغانستان به آن سوی مرز، یک زن ۲۱ ساله را در خانه‌اش شهید کرد و به شماری از خانه‌های مسکونی آسیب رساند.

پس از این رویداد، وزارت خارجه تاجیکستان یادداشت اعتراضی رسمی به اداره طالبان فرستاد و خواستار رعایت مرز این کشور و جلوگیری از تکرار چنین حوادثی شد. وزارت خارجه اداره طالبان نیز شهید شدن این زن را تأیید و ابراز تأسف کرد، اما مسئولیت رویداد را متوجه آنچه «عناصر اخلالگر و فرصت‌طلب» خواند، دانست.

کاتلر همچنین به گزارش شورای امنیت سازمان ملل درباره فعالیت داعش خراسان در شمال افغانستان، به‌ویژه بدخشان، اشاره کرده است. بر بنیاد این گزارش، تاجیکستان و اوزبیکستان درباره احتمال ایجاد هسته‌های مخفی داعش خراسان و حضور شهروندان خود در صفوف این گروه ابراز نگرانی کرده‌اند.

او درباره اوزبیکستان نوشته است که خطر فوری برای این کشور بیشتر جنبه اقتصادی دارد. هرچند تا اکنون گزارشی از اختلال در تجارت، گمرک، راه‌آهن یا صادرات برق میان افغانستان و اوزبیکستان منتشر نشده، اما ناامنی در شمال افغانستان می‌تواند برنامه‌های ترانزیتی و بازرگانی تاشکند را با خطر روبه‌رو کند.

افغانستان سومین بازار بزرگ صادراتی اوزبیکستان خوانده شده و صادرات این کشور به افغانستان در پنج ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۸۱۷.۸ میلیون دالر رسیده است. یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری اوزبیکستان در افغانستان، خط آهن حیرتان–مزارشریف است که مرز اوزبیکستان را به مرکز تجاری ولایت بلخ وصل می‌کند. به نوشته این تحلیلگر، هرچند تا اکنون نشانه‌ای از تأثیر ناامنی بدخشان بر این مسیر دیده نشده، اما وابستگی رو به افزایش اوزبیکستان به راه‌های تجاری شمال افغانستان، اهمیت ثبات در این ساحات را بیشتر کرده است.

کاتلر افزوده است که اوزبیکستان هم‌زمان طرح بزرگ‌تری برای اتصال به پاکستان و بنادر جنوب آسیا از طریق افغانستان دنبال می‌کند. این طرح که با نام راه‌آهن ترانس‌افغان شناخته می‌شود، هنوز عملیاتی نشده و در مرحله برنامه‌ریزی و بررسی قرار دارد. ولایت بدخشان در شمال‌شرق افغانستان موقعیت مرزی با تاجیکستان دارد و هرگونه بی‌ثباتی در این ساحه می‌تواند فراتر از یک رویداد محلی، پیامدهای منطقه‌ای نیز به همراه داشته باشد.