تغییر رویکرد ایتالیا در برابر پناهجویان افغان و افزایش مشکلات حقوقی و معیشتی آنها

شبکه تحلیل‌گران افغانستان در گزارشی که روز شنبه، ۲۵ میزان منتشر کرد، اعلام داشت که پناهجویان افغان در ایتالیا با وجود نرخ بالای قبول درخواست‌های پناهندگی، در شرایط دشوار بی‌سرپناهی و کار غیررسمی به سر می‌برند و ایتالیا برای اکثر آن‌ها بیشتر مسیر ترانزیت به شمال اروپا است تا مکانی برای ادغام و زندگی ثابت.

طبق این گزارش پژوهشی، شهر تریسته در شمال‌شرق ایتالیا و در مرز با اسلوونی همچنان گذرگاه اصلی ورود زمینی پناهجویان از مسیر بالکان به اتحادیه اروپا محسوب می‌شود، اما کمبود ظرفیت در مراکز پذیرش دولتی باعث شده صدها پناهجو هفته‌ها و گاه ماه‌ها در خیابان‌ها یا انبارهای متروکه آن منطقه سرپناه نداشته باشند و برای دریافت غذا و خدمات درمانی تنها به کمک نهادهای داوطلب متکی باشند.

بازار کار رسمی برای تازه‌واردها عملاً بسته است و بخش بزرگی از فرصت‌های شغلی محدود به کشاورزی و گردشگری در چارچوب بازار سیاه است، جایی که پناهجویان از طریق شبکه‌های بهره‌کشی غیررسمی به نام «کاپورالاتو» به کارهای طاقت‌فرسا و بدون قرارداد کشانده می‌شوند.

حتی کارگرانی که در صنایع مانند کشتی‌سازی مونفالکونه مشغول می‌شوند، به علت پایین بودن دستمزد و نبود امکان پیشرفت شغلی، پس از مدتی مجبور به ترک ایتالیا می‌شوند و راهی دیگر کشورها می‌گردند.

علاوه بر این، فرایند پیوستن خانواده‌های پناهجویان به آن‌ها به دلیل بسته بودن سفارت ایتالیا در کابل به بن‌بست خورده و خانواده‌ها را به مراجعه به سفارت‌های ایتالیا در اسلام‌آباد یا تهران و تحمیل هزینه‌های سنگین و شرایط دشوار ناچار کرده است.

برنامه‌های تخلیه بشردوستانه نیز بسیار محدود بوده و تنها حدود ۱۲۰۰ افغان در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ و ۷۰۰ نفر دیگر در سال ۲۰۲۵ تحت این برنامه منتقل شده‌اند.

از سوی دیگر، اجرای فرمان دولتی «رویه سریع مرزی» توسط پولیس ایتالیا از ۲۳ جوزای ۱۴۰۵ باعث شده روند بررسی پرونده‌های پناهندگان به فرایندی صوری و محدود با مهلت استیناف کوتاه تبدیل شده و انتقال پناهجویان به سایر مراکز متوقف شود، هرچند دادگاه‌های مدنی در برخی ماه‌ها این سیاست را متوقف و آن را ناقض قوانین مرزی اعلام کرده‌اند.

ایتالیا پیش از این به‌عنوان کشوری با رویکرد نسبتاً باز در اعطای پناهندگی به افغان‌ها شناخته می‌شد، به‌طوری که در سال ۲۰۲۴ تنها هشت درصد درخواست‌ها رد شده بودند. اما از سال ۲۰۲۵ سیاست‌ها تغییر یافته و میزان پاسخ‌های مثبت کاهش یافته و اقامت‌های دوساله جایگزین حمایت‌های پایدار شده است؛ تغییری که مانع افزایش ۷۷ درصدی درخواست‌های جدید در نیمه نخست امسال نشده است.

بخش قابل توجهی از این درخواست‌ها را پناهجویانی تشکیل می‌دهند که پس از رد شدن در کشورهایی چون آلمان، اتریش و سویدن، دوباره برای فرار از خطر اخراج به ایتالیا بازگردانده‌اند.

در پنج سال گذشته نزدیک به ۳۰ هزار افغان با گذر از مسیر خطرناک بالکان وارد تریسته شده‌اند که سهم چشمگیری از آنان کودکان بدون همراه بوده‌اند. این افراد با اطلاع از معلق ماندن گفتگوهای بازگرداندن مهاجران تحت مقررات دوبلین، مرز ایتالیا را برای حفظ امکان ادامه مسیر به دیگر کشورهای اروپایی انتخاب می‌کنند.