اختلاف ۱۱ میلیونی در آمار جمعیت افغانستان

دفتر هماهنگی امور بشردوستانه سازمان ملل (اوچا) اعلام کرده است که جمعیت افغانستان در سال جاری میلادی به ۴۸.۶ میلیون نفر می‌رسد؛ رقمی که حدود ۱۱ میلیون نفر بیشتر از آمار ارائه‌شده از سوی اداره طالبان است. این تفاوت چشم‌گیر در حالی مطرح می‌شود که نبود سرشماری سراسری و نظام دقیق ثبت نفوس، همچنان چالش اساسی در تعیین رقم واقعی جمعیت کشور به شمار می‌رود.

اوچا گفته است این برآورد را مبنای برنامه‌ریزی کمک‌های بشردوستانه قرار داده و بر اساس «برنامه نیازها و پاسخ بشردوستانه»، از مجموع جمعیت تخمینی، ۲۱.۹ میلیون نفر به کمک‌های فوری نیاز دارند. این نهاد تأکید می‌کند که شمار افراد حاضر در داخل کشور، به‌ویژه بازگشت‌کنندگان اخیر، در محاسبات آن در نظر گرفته شده است.

بر بنیاد گزارش‌های سازمان ملل، افزایش جمعیت عمدتاً با بازگشت گسترده مهاجران افغانستانی از ایران و پاکستان در سال‌های اخیر مرتبط است. از اواخر سال ۲۰۲۳ تاکنون بیش از پنج میلیون تن از این دو کشور به افغانستان برگشته‌اند؛ بخشی در نتیجه اخراج‌های اجباری و بخشی نیز به گونه داوطلبانه.

در مقابل، اداره ملی احصائیه و معلومات زیر اداره طالبان، جمعیت کشور را حدود ۳۶ تا ۳۷ میلیون نفر اعلام کرده و پیش‌تر گفته بود که ۵۱ درصد نفوس را مردان و ۴۹ درصد را زنان تشکیل می‌دهند. تفاوت محسوس میان این ارقام، بار دیگر پرسش‌ها درباره شفافیت و ظرفیت تخنیکی اداره طالبان در بخش آمارگیری را برجسته ساخته است.

کارشناسان می‌گویند اختلاف موجود بیشتر به روش‌های محاسبه و هدف استفاده از داده‌ها ارتباط دارد. با این حال، نبود یک سیستم جامع ثبت نفوس و مدیریت دقیق رفت‌وآمدهای مرزی، تعیین رقم دقیق جمعیت را دشوار کرده است؛ موضوعی که در شرایط بحران انسانی، اقتصادی و اقلیمی، برنامه‌ریزی مؤثر برای رسیدگی به نیاز باشنده‌گان را با مشکل روبه‌رو می‌سازد.

افغانستان نزدیک به نیم قرن است که سرشماری سراسری و علمی انجام نداده و تمامی آمارهای موجود بر پایه تخمین استوار است. سازمان ملل هشدار داده است که بازگشت گسترده مهاجران در کنار فقر، بیکاری، خشکسالی و کاهش کمک‌های بین‌المللی، فشار مضاعف بر منابع محدود کشور وارد کرده است.