سهم پاکستان در ترانزیت افغانستان به‌گونه چشمگیر کاهش یافت

روزنامه «دان» پاکستان در یک گزارش تحلیلی نوشته است که وابستگی تجارتی افغانستان به مسیر پاکستان در حال کاهش است و افت شدید ترانزیت از این مسیر، جایگاه سنتی پاکستان به‌عنوان گذرگاه اصلی افغانستان را با چالش روبه‌رو کرده است.

بر اساس این گزارش، انتقال کالاهای ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان که پیش از بازگشت اداره طالبان به کابل نزدیک به ۸۹ هزار کانتینر به ارزش حدود پنج میلیارد دالر بود، در سال مالی ۲۰۲۳ به ۱۰۲ هزار و ۸۸۶ کانتینر به ارزش ۶.۷ میلیارد دالر رسید. اما پس از آن، این روند به‌گونه چشمگیر نزولی شد.

«دان» نوشته است که شمار کانتینرهای ترانزیتی افغانستان در سال مالی ۲۰۲۴ به ۵۴ هزار و ۱۱۴ کانتینر، در سال مالی ۲۰۲۵ به ۴۲ هزار و ۹۵۹ کانتینر و در سال مالی ۲۰۲۶ به ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر کاهش یافته است. ارزش این رقم در سال مالی ۲۰۲۶ حدود ۳۶۷ میلیون دالر گزارش شده است.

این روزنامه افزوده است که محدودیت‌های گذرگاهی پاکستان در اکتوبر ۲۰۲۵ آغازگر این افت نبوده، اما روند کاهش را که از قبل شروع شده بود، شتاب داده است. به نوشته «دان»، این تحول نشان می‌دهد که مسیرهای بدیل به‌تدریج جای راه سنتی پاکستان را گرفته‌اند.

بر بنیاد این گزارش، ایران در سال‌های اخیر به مهم‌ترین مسیر جایگزین برای تجارت افغانستان تبدیل شده است. گزارش بانک جهانی که «دان» به آن استناد کرده، نشان می‌دهد که ایران در سال مالی ۲۰۲۵ حدود ۳۱.۳ درصد واردات افغانستان را در اختیار داشته و واردات مستقیم از ایران همراه با کالاهای انتقال‌یافته از این مسیر، در مجموع ۴۸.۶ درصد کل واردات افغانستان را تشکیل داده است.

«دان» همچنین نوشته است که مسیرهای آسیای مرکزی نیز اهمیت بیشتری یافته‌اند؛ موضوعی که می‌تواند موقعیت پاکستان را در دسترسی افغانستان به بازارهای بین‌المللی بیش از پیش تضعیف کند. به نوشته این روزنامه، کاهش تجارت ترانزیتی تنها به عواید گمرکی پاکستان آسیب نمی‌زند، بلکه بر تولیدکنندگان، عمده‌فروشان، شرکت‌های حمل‌ونقل، انبارها و کارگزاران گمرکی، به‌ویژه در خیبرپختونخوا، نیز اثر می‌گذارد.

در بخش دیگری از این گزارش آمده است که صادرات افغانستان از مسیر پاکستان به بازارهای کشورهای ثالث کاهش شدیدتری را تجربه کرده است. این رقم از ۴۵۴ میلیون دالر در سال مالی ۲۰۲۵ به تنها هفت میلیون دالر در سال مالی ۲۰۲۶ رسیده است.

«دان» هشدار داده است که افت تقاضا از بازار افغانستان در حالی بر اقتصاد خیبرپختونخوا فشار وارد می‌کند که صنایع این ایالت هم‌زمان با هزینه‌های بلند انرژی، حمل‌ونقل و تأمین مالی روبه‌رو هستند. این روزنامه افزوده است که بسته‌شدن یا ازدحام گذرگاه‌های تورخم و چمن نیز به‌ویژه برای انتقال میوه و سبزیجات، به دلیل فاسدشدنی بودن این محصولات، خسارت‌های سنگینی به تاجران دو طرف وارد می‌کند.

این گزارش در پایان تأکید کرده است که ادامه این روند برای هر دو کشور زیان‌بار خواهد بود؛ افغانستان با افزایش هزینه انتقال کالا در مسیرهای طولانی‌تر روبه‌رو می‌شود و پاکستان بخشی از فعالیت‌های بندری، حمل‌ونقل، انبارداری و خدمات گمرکی خود را از دست می‌دهد. روزنامه «دان» پیشنهاد کرده است که کابل و اسلام‌آباد برای جلوگیری از زیان بیشتر، به‌سوی یک نظام ترانزیتی قابل پیش‌بینی، شفاف و مبتنی بر قانون حرکت کنند.

خیبرپختونخوا و شهر پشاور در چند دهه گذشته از مهم‌ترین مراکز رفت‌وآمد و دادوستد با افغانستان بوده‌اند و گذرگاه‌های تورخم و چمن نیز از مسیرهای اصلی انتقال کالا میان دو کشور به‌شمار می‌روند.