کاهش ۹۵ درصدی کوکنار؛ نگرانی از رشد مواد مصنوعی

دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرایم سازمان ملل متحد (یوان‌اودی‌سی) اعلام کرده است که پس از ممنوعیت کشت و تولید مواد مخدر در سال ۲۰۲۲ از سوی اداره طالبان، کشت کوکنار در افغانستان طی سه سال گذشته ۹۵ درصد کاهش یافته است؛ رقمی که این نهاد آن را «رکورد تاریخی» توصیف می‌کند. با این حال، هم‌زمان افزایش تولید و مصرف مواد مخدر مصنوعی به یک نگرانی جدی داخلی و جهانی تبدیل شده است.

اوک سیری، مسئول یوان‌اودی‌سی در افغانستان، در گفت‌وگو با آریانا نیوز گفته است که در سال‌های ۲۰۲۳، ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ این کاهش ۹۵ درصدی حفظ شده و نسبت به تلاش‌های گذشته که تنها یک سال دوام داشت، بی‌سابقه است. به گفته او، این تحول نه تنها برای افغانستان بلکه برای جهان اهمیت دارد، زیرا پیش از این بخش بزرگی از عرضه جهانی مواد مخدر از افغانستان تأمین می‌شد.

در پی این تغییرات، یوان‌اودی‌سی برنامه‌های خود را بازنگری کرده و تمرکز بیشتری بر ایجاد معیشت‌های بدیل برای دهقانان گذاشته است. سیری می‌گوید این اقدامات تا اندازه‌ای نتیجه داده، اما با توجه به بحران بشردوستانه، مشکلات اقتصادی و حوادث طبیعی، پاسخ‌گوی همه نیازها نیست.

کارشناسان باور دارند که اگر برای دهقانان در ساحات روستایی بدیل پایدار اقتصادی فراهم نشود، خطر بازگشت به کشت‌های غیرقانونی همچنان وجود خواهد داشت؛ مسئله‌ای که مسئولیت آن متوجه اداره طالبان و نیز حامیان بین‌المللی برنامه‌های معیشتی است.

مسئول یوان‌اودی‌سی همچنان هشدار داده است که تغییر الگو از مواد مخدر سنتی مانند تریاک به مواد مصنوعی، ساختار خدمات صحی را با چالش روبه‌رو ساخته است. به گفته او، مواد مصنوعی نیازمند رویکردهای متفاوت درمانی اند و سیستم صحی باید خود را با این تغییرات هماهنگ سازد.

این نهاد تأکید می‌کند که قاچاق مواد مخدر ماهیت فرامرزی دارد و بدون همکاری نزدیک پولیس، نهادهای قضایی و دولت‌های منطقه و جهان مهار نمی‌شود. سیری گفته است که شبکه‌های قاچاق در داخل و خارج از افغانستان فعال اند و مقابله مؤثر با آن‌ها مستلزم هماهنگی گسترده بین‌المللی است.

در گزارش جهانی سال ۲۰۲۶ یوان‌اودی‌سی نیز آمده است که بازارهای جهانی مواد مخدر به سرعت در حال تغییر است و فناوری‌های نوین، انواع تازه مواد و بی‌ثباتی‌های جهانی فرصت‌های جدیدی برای قاچاقچیان ایجاد کرده است. این گزارش هشدار می‌دهد که افزایش تولید مواد افیونی مصنوعی مانند فنتانیل‌ها می‌تواند پیامدهای خطرناک‌تری نسبت به مواد سنتی داشته باشد.

یوان‌اودی‌سی از کشورهای همسایه و جامعه جهانی خواسته است برای ایجاد راه‌حل‌های درازمدت در بخش معیشت دهقانان، درمان افراد مبتلا به اعتیاد و مبارزه با شبکه‌های قاچاق، سرمایه‌گذاری و همکاری بیشتری انجام دهند.

در همین حال، مقام‌های اداره طالبان مدعی اند که کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر را در افغانستان نزدیک به صفر رسانده‌اند؛ ادعایی که تداوم و پیامدهای عملی آن در سال‌های آینده تعیین‌کننده خواهد بود.