ثبت ۱۵۰ مورد نقض آزادی رسانه‌ها در یک سال

مرکز خبرنگاران افغانستان اعلام کرده است که در یک سال گذشته دست‌کم ۱۵۰ مورد نقض آزادی رسانه‌ها و حقوق خبرنگاران در کشور ثبت شده است؛ مواردی که شامل ۱۲۷ مورد تهدید و ۲۰ مورد بازداشت خبرنگاران و کارمندان رسانه‌ای می‌شود. بر بنیاد این گزارش، چهار خبرنگار بازداشت‌شده همچنان در زندان‌های اداره طالبان به‌سر می‌برند.

این گزارش که امروز (شنبه، ۱۲ ثور) هم‌زمان با نزدیک‌شدن به روز جهانی آزادی مطبوعات نشر شده، بازه زمانی ماه می ۲۰۲۵ تا اکنون را در بر می‌گیرد. مرکز خبرنگاران گفته است که هرچند شمار رویدادهای ثبت‌شده نسبت به دوره مشابه سال گذشته کاهش یافته، اما از نگاه کیفی، وضعیت آزادی رسانه‌ها به‌مراتب نگران‌کننده‌تر شده و سیاست‌های محدودکننده اداره طالبان بحران را عمیق‌تر ساخته است.

در این مدت، دو کارمند رادیو و تلویزیون ملی در حمله‌های هوایی نظامیان پاکستانی شهید شدند و یک تن دیگر زخم برداشته است. افزون بر این، برای نخستین‌بار پس از بازگشت طالبان به قدرت در سال ۲۰۲۱، مواردی از نشر اعتراف‌های اجباری خبرنگاران از سوی نهادهای استخباراتی ثبت شده که به گفته این مرکز، بیانگر تشدید فضای ترس و اختناق در کشور است.

بر اساس این گزارش، ممنوعیت نشر تصاویر زنده به هشت ولایت دیگر گسترش یافته و اکنون در ۲۵ ولایت به‌گونه رسمی تطبیق می‌شود. در پی این تصمیم، دست‌کم هشت تلویزیون محلی فعالیت خود را متوقف کرده‌اند. همچنان ۱۱ رسانه یا نهاد رسانه‌ای به دلیل آنچه عدم رعایت دستورالعمل‌های وضع‌شده خوانده شده، به‌طور موقت یا دایمی بسته شده و جواز کاری حداقل ۱۰ نهاد حامی رسانه‌ها و خبرنگاران نیز لغو شده است.

مرکز خبرنگاران افغانستان از تشدید محدودیت در دسترسی به اطلاعات نیز خبر داده و افزوده است که در حدود نیمی از وزارت‌ها و اداره‌های دولتی، گزارش‌دهی تصویری و انجام مصاحبه‌های تصویری ممنوع شده است. رسانه‌ها همچنین زیر فشار فزاینده قرار دارند تا با افرادی که مورد تأیید اداره طالبان نیستند، گفت‌وگو نکنند.

در بخشی از گزارش آمده است که حتی تماس تلفنی با دختران یا ذکر نام آنان در برنامه‌های زنده، در برخی موارد سبب توقف فعالیت رسانه‌ها شده و این روند بر برنامه‌های آموزشی دختران نیز تأثیر منفی گذاشته است. افزون بر آن، ممنوعیت نشر صدای زنان در شماری از ولایت‌ها عملی شده و مواردی از سانسور صدای خبرنگاران زن در نشست‌های خبری مقام‌های اداره طالبان گزارش شده است.

به گفته این مرکز، برخی بازداشت‌ها به دلایل ظاهری از جمله اندازه ریش صورت گرفته است؛ اقدامی که پرسش‌های جدی درباره رعایت حقوق اساسی و معیارهای حرفه‌ای در برخورد با خبرنگاران ایجاد می‌کند.

در گزارش تأکید شده که مقام‌های اداره طالبان در آغاز از اجرای قوانین رسانه‌ای پیشین سخن می‌گفتند، اما اکنون به‌جای آن، دستورالعمل‌های مکتوب و شفاهی را اجرا می‌کنند؛ دستورالعمل‌هایی که بخشی از آن‌ها در چارچوب قانون امر به معروف و نهی از منکر تنظیم شده و صلاحیت‌های گسترده‌ای به مجریان آن داده است. به باور این نهاد، ایجاد ساختارهای رسمی و غیررسمی برای ترویج روایت‌های یک‌جانبه، نشان‌دهنده تقویت سیاست «تک‌صدایی» در کشور است.

مرکز خبرنگاران افغانستان همچنین وضعیت اقتصادی رسانه‌های مستقل، به‌ویژه در ولایت‌ها را نگران‌کننده خوانده و گفته است که کاهش منابع مالی و افزایش محدودیت‌ها، بسیاری از رسانه‌ها را در معرض تعطیلی قرار داده و روند مهاجرت خبرنگاران همچنان ادامه دارد.

این نهاد از اداره طالبان خواسته است با تجدیدنظر در سیاست‌های خود، تمامی خبرنگاران زندانی را آزاد کرده و زمینه فعالیت آزاد و مصون رسانه‌ها را فراهم سازد. همچنان از جامعه جهانی خواسته شده است حمایت سیاسی، مالی و فنی خود از رسانه‌ها و خبرنگاران افغانستان را افزایش دهد.