افغانستان «کانون تبعید خبرنگاران» اعلام شد

سازمان گزارشگران بدون مرز در گزارش تازه‌ای اعلام کرده است که از سال ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ دست‌کم ۶۷۷ خبرنگار افغانستان به دلیل تهدید، بازداشت یا خطر مرگ کشورشان را ترک کرده‌اند؛ رقمی که این کشور را به «کانون جهانی تبعید خبرنگاران» بدل کرده است.

بر بنیاد این گزارش، این رقم نزدیک به نیمی از مجموع ۱۴۶۸ خبرنگاری را تشکیل می‌دهد که این نهاد در پنج سال گذشته پس از فرار از کشورهای‌شان مورد حمایت قرار داده است. به گفته گزارشگران بدون مرز، هیچ کشور دیگری در این مدت شاهد چنین موج گسترده خروج خبرنگاران نبوده است. در مقایسه، ۱۶۰ خبرنگار روس و ۱۰۱ خبرنگار میانماری در همین بازه زمانی از حمایت این سازمان برخوردار شده‌اند.

این خبرنگاران افغانستان اکنون در ۲۸ کشور جهان پراکنده‌اند. گزارش تأکید می‌کند که با بازگشت اداره طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، ساختار رسانه‌های مستقل در کشور به‌گونه گسترده فروپاشیده است. محدودیت‌های شدید بر نشرات، سانسور پوشش‌های انتقادی و افزایش نظارت بر فعالیت رسانه‌ها از عوامل اصلی این وضعیت عنوان شده است.

بر اساس این گزارش، بزرگ‌ترین موج خروج در سال ۲۰۲۲ ثبت شد؛ زمانی که ۱۸۳ خبرنگار افغانستان کشور را ترک کردند. روند خروج اما متوقف نشده و تنها در سال ۲۰۲۵ نیز ۸۲ خبرنگار دیگر ناچار به ترک کشور شده‌اند.

گزارشگران بدون مرز می‌گوید خبرنگاران در داخل افغانستان با بازداشت، بازجویی و فشارهای گوناگون روبه‌رو بوده‌اند. همچنان ممنوعیت نشر تصاویر موجودات زنده در شماری از ولایت‌ها، محدودیت تازه‌ای بر فعالیت رسانه‌ها افزوده که به‌ویژه تلویزیون‌ها و خبرنگاران تصویری را متأثر ساخته است. در نتیجه این محدودیت‌ها، صدها رسانه از سال ۲۰۲۱ بدین‌سو بسته شده و هزاران خبرنگار شغل خود را از دست داده‌اند.

در این میان، زنان خبرنگار بیش از دیگران آسیب دیده‌اند. محدودیت‌های اداره طالبان بر آموزش، کار و حضور اجتماعی زنان، زمینه فعالیت حرفه‌ای آنان را به‌شدت محدود کرده و بسیاری را وادار به ترک کشور یا کناره‌گیری از حرفه خبرنگاری ساخته است.

با این حال، این سازمان هشدار می‌دهد که تبعید برای بسیاری از خبرنگاران افغانستان به معنای امنیت پایدار نبوده است. آنان در کشورهای میزبان با مشکلات اقامتی، دشواری‌های اقتصادی و خطر اخراج مواجه‌اند.

در بخشی از گزارش به پاکستان اشاره شده است؛ کشوری که از سال ۲۰۲۳ روند اخراج مهاجرین افغانستان را آغاز کرده است. به گفته گزارشگران بدون مرز، از آن زمان تاکنون دست‌کم ۵۰ خبرنگار به‌گونه اجباری از پاکستان به افغانستان بازگردانده شده‌اند. این نهاد افزوده که تمدید اقامت خبرنگاران افغانستان در پاکستان به‌ندرت انجام می‌شود و بسیاری از آنان بدون مدارک قانونی در معرض بازداشت یا اخراج قرار دارند.

گزارش همچنین نشان می‌دهد که شمار کشورهایی که خبرنگاران از آن‌ها ناچار به فرار شده‌اند، طی پنج سال گذشته دو برابر شده و از ۱۹ کشور در سال ۲۰۲۱ به ۴۰ کشور در سال ۲۰۲۵ رسیده است.

گزارشگران بدون مرز از دولت‌ها خواسته است با صدور ویزاهای اضطراری، فراهم‌سازی برنامه‌های اقامت درازمدت و جلوگیری از بازگرداندن اجباری، حمایت مؤثرتری از خبرنگاران در تبعید انجام دهند. این سازمان هشدار داده است که بدون چنین حمایت‌هایی، بسیاری از خبرنگارانی که از آزار و پیگرد گریخته‌اند، در خارج از کشور نیز با چرخه تازه‌ای از ناامنی و بی‌سرنوشتی روبه‌رو خواهند شد.

به گفته این نهاد، برای بسیاری از خبرنگاران افغانستان گزینه‌ها هر روز محدودتر می‌شود: «ناپدید شدن از صحنه رسانه‌ای، تبعید یا خطر بازداشت.»