اختلافات منطقه‌ای مانع اجماع درباره آینده افغانستان در فرمت مسکو شد

هشتمین نشست فرمت مسکو که با حضور نمایندگان کشورهای چین، هند، ایران، پاکستان، کشورهای آسیای مرکزی و هیئت طالبان به ریاست امیرخان متقی، سرپرست وزارت امور خارجه اداره طالبان، برگزار شد، بدون صدور بیانیه مشترک پایان یافت. این رخداد نشان‌دهنده ادامه اختلافات عمیق سیاسی و امنیتی در میان بازیگران منطقه‌ای درباره سرنوشت افغانستان است.

به گزارش اندیشکده هندی «آبزرور ریسرچ فاندیشن» (ORF)، اختلافات عنوان‌شده به ویژه در مورد متن پیشنهادی بیانیه پایانی که به مسائل تروریسم و تهدید‌های امنیتی مرتبط با افغانستان اشاره داشت، سبب عدم رسیدن به توافق شد. هیئت طالبان برخی بخش‌های متن را بیش از حد بر ارتباط افغانستان با تروریسم متمرکز دانست، در حالی که نماینده روسیه تأکید کرد که چنین عباراتی در بیانیه سال گذشته نیز وجود داشت. این اختلافات ریشه در تنش‌های فزاینده میان طالبان و پاکستان دارد که اسلام‌آباد طالبان را به عدم جلوگیری از فعالیت گروه‌های مسلح مخالف متهم می‌کند و اختلاف‌ها بر فعالیت‌های تحریک طالبان پاکستان و موضوع خط دیورند ادامه دارد.

علاوه بر آن، نگرانی کشورهای آسیای مرکزی، به‌ویژه تاجیکستان، نسبت به حضور گروه‌های افراطی در مناطق مرزی شمال افغانستان نیز فضای مناسبات منطقه‌ای را تحت تأثیر قرار داده است. حملات پراکنده در مرزهای تاجیکستان و فعالیت گروه‌های مسلح سبب افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت مرزها و پروژه‌های اقتصادی مشترک شده است.

روسیه نیز در وضعیت دشواری قرار دارد؛ از سویی روابط سیاسی، اقتصادی و امنیتی خود را با اداره طالبان گسترش داده و از سوی دیگر نگران امنیت متحدان آسیای میانی‌اش است. این کشور پس از برداشتن طالبان از فهرست سازمان‌های تروریستی، همکاری‌های خود را به سطح اقتصادی از جمله تجارت انرژی و توسعه مسیرهای ترانزیتی افزایش داده است، اما اندیشکده ORF نسبت به دستاوردهای عملی این سیاست روسیه تردید دارد.

در نهایت، تحلیل ORF تأکید می‌کند که فرمت مسکو باوجود فراهم کردن امکان گفت‌وگو میان قدرت‌های منطقه‌ای، تاکنون نتوانسته چالش‌های اساسی و اختلافات سیاسی-امنیتی درباره افغانستان را حل کند و این سازوکار هنوز فاقد رویکرد هماهنگ و یکپارچه درباره آینده افغانستان است.