دیدبان حقوق بشر خواستار رسیدگی و پرداخت غرامت به قربانیان جنگ افغانستان شد

دیدبان حقوق بشر در بیانیه‌ای که به مناسبت بیست‌وپنجمین سال آغاز جنگ تحت رهبری ایالات متحده منتشر شد، از آمریکا و دیگر کشورهای درگیر خواست تا اتهامات مربوط به جنایات جنگی و سوء‌استفاده‌های جدی نیروهای‌شان را تحقیق و برای قربانیان و خانواده‌های‌شان غرامت فراهم کنند، و هشدار داد که افغان‌ها هنوز راه روشنی برای پیگیری حقوقی ندارند.

سازمان گفته است دولت‌های متعاقب در افغانستان مسئولیت پذیرش و جبران ضررهای واردشده به کسانی که از سوی نیروهای خارجی مورد آزار قرار گرفته‌اند را به‌خوبی اجرا نکرده‌اند؛ بسیاری از بازداشت‌شدگان توسط نیروهای آمریکایی ماه‌ها یا سال‌ها بدون اتهام نگه داشته شده‌اند و سازوکار مؤثری برای درخواست غرامت وجود نداشته است.

پاتریشیا گاسمن، مدیر ارشد امور آسیا در دیدبان حقوق بشر، گفت افرادی که در بازداشت آمریکایی‌ها شکنجه شده‌اند و خانواده‌های کسانی که به‌اشتباه کشته شده‌اند، راه روشنی برای طرح ادعا یا جبران از سوی دولت آمریکا ندارند. این نهاد مواردی از ضرب‌وجرح، تحقیر، غرق‌سازی نما، محرومیت طولانی از خواب و اجرای نماهای اعدام را مستندسازی کرده است.

دیدبان حقوق بشر همچنین به اتهامات علیه دیگر نیروهای ائتلاف اشاره کرده و گفته تحقیقات درباره کشته‌شدن‌های خشونت‌آمیز و بدرفتاری‌های گزارش‌شده از سوی نیروهای استرالیا و بریتانیا پیشرفت محدودی داشته است؛ در استرالیا، نتیجه‌گیری کمیسیون بررتون به دو بازداشت ختم شد، اما دادگاه‌ها آغاز نشده و به گفته نهاد، قربانیان یا خانواده‌های‌شان غرامتی دریافت نکرده‌اند.

این گزارش نمونه‌هایی از پرونده‌های مربوط به نیروهای آمریکایی را نیز برجسته کرده است؛ از جمله محکومیت رابرت بیلز در سال ۲۰۱۲ برای کشتن ۱۶ غیرنظامی در کندهار و پرونده «گروه کشتار» که در آن چند سرباز آمریکایی به قتل غیرنظامیان محکوم شدند، در حالی که ادعاهای جدی دیگر، از جمله مرگ شهروندان در ولایت وردک، به تعقیب قضایی منجر نشده‌اند.

دیدبان حقوق بشر تصریح کرده است که پاسخ‌گویی باید شامل تمام طرف‌های درگیر باشد؛ از اداره طالبان و نیروهای دولتی پیشین گرفته تا سایر گروه‌های مسلح. این نهاد طالبان را به حمله بر غیرنظامیان، کارمندان کمک‌رسان، مسئولان حکومتی و اهداف مرتبط با انتخابات متهم کرده و هم‌زمان به ادعاهای شکنجه، خشونت جنسی و ناپدیدسازی‌های اجباری مرتبط با چهره‌های قدرتمند دولت پیشین اشاره نموده است.

به‌رغم بررسی‌های اولیه دادگاه بین‌المللی کیفری درباره ادعاهای جنایت جنگی و جرایم علیه بشریت در افغانستان، دیدبان حقوق بشر گفته این تحقیق برای چندین بازیگر هنوز به پیشرفتی علنی نرسیده است. همزمان، در اکتبر ۲۰۲۵ شورای حقوق بشر سازمان ملل مکانیزم تحقیق مستقل برای افغانستان را ایجاد کرد تا شواهد جنایات بین‌المللی و نقض‌های جدی حقوق بین‌الملل را جمع‌آوری، حفظ و برای پرونده‌های احتمالی آینده آماده کند؛ دیدبان حقوق بشر از دولت‌ها خواسته این نهاد جدید را به‌خوبی تمویل و کارش را بی‌درنگ آغاز کنند تا گذشت زمان و سهل‌انگاری مانع دسترسی قربانیان به پیگیری، شناسایی و جبران نشود.