سازمان ملل: بیشتر بازگشت‌کنندگان ۲۰۲۵ فاقد آموزش‌اند

کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناه‌جویان گزارش داده است که در سال ۲۰۲۵ میلادی، بیشتر افغانستانی‌هایی که از ایران و پاکستان به کشور بازگشته‌اند، فاقد آموزش رسمی و مهارت‌های کاری بوده‌اند؛ وضعیتی که به گفته این نهاد می‌تواند رقابت بر سر منابع محدود را در فقیرترین و آسیب‌پذیرترین جوامع ولسوالی‌ها تشدید کند.

بر بنیاد آمار سازمان ملل، در سال گذشته میلادی ۲.۹ میلیون نفر به افغانستان بازگشته‌اند؛ ۱.۹ میلیون تن از ایران و یک میلیون تن دیگر از پاکستان. از این میان، ۶۷ درصد بازگشت‌کنندگان از ایران و ۷۰ درصد از پاکستان آموزش رسمی نداشته‌اند و ۵۳ درصد از مجموع بازگشت‌کنندگان نیز گفته‌اند که هیچ مهارت حرفه‌ای ندارند.

در گزارش آمده است که داده‌های سال ۲۰۲۵ نسبت به سال‌های ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ الگوی روشن‌تری از «خودگزینی منفی» را نشان می‌دهد؛ به این معنا که افراد با سطح تحصیلات پایین‌تر زودتر به بازگشت تن داده‌اند. همچنین نسبت افراد بدون آموزش در میان بازگشت‌کنندگان بیشتر از کسانی است که در کشورهای میزبان باقی مانده‌اند، که بیانگر آسیب‌پذیری بالاتر آنان است.

بخش قابل توجهی از این بازگشت‌ها نیز به گونه داوطلبانه نبوده است. ۶۱ درصد بازگشت‌کنندگان از پاکستان گفته‌اند که در تصمیم بازگشت حق انتخاب نداشته‌اند؛ این رقم در مورد بازگشت‌کنندگان از ایران به ۷۳ درصد می‌رسد. سازمان ملل هشدار داده است که بازگشت‌های اجباری می‌تواند روند حفاظت و ادغام مجدد را با دشواری‌های جدی روبه‌رو سازد.

گزارش همچنان نشان می‌دهد که در سال‌های اخیر ترکیب بازگشت‌کنندگان تغییر کرده و شمار خانواده‌ها، به‌ویژه کسانی که سال‌های طولانی در ایران و پاکستان زندگی کرده‌اند، افزایش یافته است. بسیاری از کودکان و نوجوانان این خانواده‌ها در کشورهای میزبان متولد و بزرگ شده‌اند و پیوندهای اجتماعی و اقتصادی محدودی با مناطق اصلی خود در افغانستان دارند.

به گفته کمیساریا، این وضعیت روند ادغام مجدد را پیچیده‌تر ساخته است؛ زیرا بازگشت‌کنندگان با دشواری در دسترسی به معیشت، خدمات اساسی، اسناد مدنی و شبکه‌های حمایتی روبه‌رو می‌شوند. در شرایطی که اداره طالبان نتوانسته زمینه خدمات گسترده و مصون را فراهم کند و محدودیت‌های حقوق بشری و خطر بازداشت‌های خودسرانه همچنان گزارش می‌شود، آسیب‌پذیری این خانواده‌ها افزایش یافته است.

بر بنیاد نظارت‌های پس از بازگشت، ۸۸ درصد بازگشت‌کنندگان بدهکار اند، ۶۵ درصد با ناامنی غذایی روبه‌رو اند، ۵۷ درصد به کار روزمزدی وابسته‌اند و ۱۴ درصد کمتر از ۱۵۰۰ افغانی درآمد دارند. همچنان ۴۵ درصد کودکان از رفتن به مکتب محروم مانده‌اند.

سازمان ملل افزوده است که شش درصد بازگشت‌کنندگان قصد ترک محل فعلی‌شان را دارند و ۱۱ درصد بازگشت‌کنندگان از پاکستان گفته‌اند که برخی از بستگان یا اعضای جامعه‌شان دوباره به پاکستان برگشته‌اند. بر اساس این آمار، در دو سال گذشته نزدیک به پنج میلیون مهاجر به افغانستان بازگشته‌اند و روند بازگشت همچنان ادامه دارد.