پروژه هرات–مزارشریف–واخان؛ امید تازه برای ترانزیت منطقه‌ای

طرح اتصال ریلی ایران به چین از مسیر افغانستان به عنوان یک پروژه راهبردی منطقه‌ای مطرح شده است؛ پروژه‌ای که هدف آن کاهش قابل توجه زمان و هزینه انتقال کالا میان چین، ایران و اروپا عنوان می‌شود. بر بنیاد این طرح، مسیر «هرات–مزارشریف–واخان» افغانستان به شبکه ریلی ایران و سپس ترکیه و اروپا وصل خواهد شد و امکان حرکت مستقیم قطارها را فراهم می‌سازد.

این موضوع در دهم جدی سال جاری در دیدار میان معاون فنی و کفیل وزارت فواید عامه اداره طالبان و مدیرعامل راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران مورد بحث قرار گرفت. در این نشست، بر اهمیت اقتصادی پروژه و جذب سرمایه‌گذاری برای تکمیل این خط آهن تأکید شده است.

کارشناسان حوزه ترانزیت باور دارند که گسترش اتصال ریلی با کشورهای همسایه، به‌ویژه چین، در شرایط کنونی یک نیاز جدی اقتصادی به شمار می‌رود. بر اساس آمار ارائه‌شده، از آغاز سال جاری تاکنون بیش از ۶۳ قطار از چین وارد ایران و اتحادیه اروپا شده، در حالی که این رقم در سال گذشته تنها هفت قطار بوده است.

همچنین تفاهم‌نامه‌های شش‌جانبه برای تعیین تعرفه مشترک در کشورهای مسیر به امضا رسیده که هدف آن فعال‌سازی شاخه جنوبی کریدور شرق به غرب از مسیر ایران عنوان شده است. پیش‌بینی می‌شود با توافقات انجام‌شده میان شش کشور در مسیر چین تا اروپا، شمار قطارهای عبوری به سالانه ۳۰۰ قطار افزایش یابد.

شهریار نقی‌زاده، مدیرکل بازرگانی خارجی راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران، گفته است این ابتکار می‌تواند روابط تجاری و حمل‌ونقل میان ایران و چین را تقویت کند. به گفته او، استفاده از ریل نرمال با عرض ۱۴۳۵ میلی‌متر در مسیر افغانستان، مشکلات انتقال کالا در مرزهای چین با قزاقستان و ترکمنستان را کاهش می‌دهد.

او افزوده است که در صورت اجرای این طرح، قطارها بدون نیاز به تعویض بوژی یا انتقال بار میان واگن‌های عریض و نرمال، می‌توانند به‌گونه مستقیم از چین تا اروپا حرکت کنند. به گفته این مقام ایرانی، کارهای کارشناسی برای سرمایه‌گذاری روی این پروژه جریان دارد و با استقبال طرف‌ها روبه‌رو شده است.

نقی‌زاده همچنین تصریح کرده که توسعه خط آهن افغانستان با ریل نرمال، افزون بر مزایای اقتصادی، پیوند شبکه ریلی افغانستان با ایران را تقویت می‌کند. این پروژه شامل ساخت ۶۴ کیلومتر خط آهن تا هرات و ادامه آن تا مزارشریف است که در نهایت از طریق دهلیز واخان به ایالت سین‌کیانگ چین وصل خواهد شد.

مسیر یادشده از جمله ساحات صعب‌العبور افغانستان به شمار می‌رود. در حالی که شرکت‌های ایرانی در این زمینه فعال‌اند، برخی شرکت‌های افغانستانی نیز برای مشارکت در ساخت این خط اعلام آمادگی کرده‌اند. با این حال، شفافیت در قراردادها و تضمین منافع اقتصادی مردم افغانستان از جمله موضوعاتی است که انتظار می‌رود اداره طالبان در مورد آن پاسخ‌گو باشد.