بحران آب در افغانستان هم‌زمان با بازگشت گسترده مهاجران تشدید شد

افغانستان در حالی با کم‌سابقه‌ترین بحران آب دهه‌های اخیر روبه‌رو است که بازگشت گسترده مهاجران از کشورهای همسایه، فشار مضاعفی بر منابع محدود آب وارد کرده است. نهادهای بین‌المللی این وضعیت را «فاجعه‌بار» توصیف کرده و هشدار داده‌اند که نبود اقدام فوری می‌تواند پیامدهای جدی انسانی، اقتصادی و حتی امنیتی به‌همراه داشته باشد.

بر بنیاد گزارش روزنامه ایندیپندنت، کاهش شدید بارندگی و برف‌باری در زمستان جاری، به‌ویژه در رشته‌کوه هندوکش، آینده تأمین آب کابل و دیگر شهرها را با ابهام جدی روبه‌رو ساخته است. ارشاد ملک، مسوول نهاد حفاظت از کودکان در آسیا، پس از سفر به کابل گفته است که میزان برف امسال به‌مراتب کمتر از سال‌های گذشته بوده و این کاهش، تهدید مستقیم برای تغذیه آب‌های زیرزمینی به‌شمار می‌رود.

ارزیابی‌ها نشان می‌دهد که سطح آب‌های زیرزمینی کابل در ده سال گذشته بین ۲۵ تا ۳۰ متر پایین رفته و نزدیک به نیمی از چاه‌های این شهر خشک شده‌اند. افزون بر آن، حدود ۸۰ درصد آب زیرزمینی کابل به‌دلیل آلودگی با فاضلاب و مواد نمکی، برای نوشیدن سالم نیست و بسیاری از خانواده‌ها ناچار اند تا نزدیک به ۳۰ درصد درآمد ماهانه خود را صرف خرید آب آشامیدنی کنند.

هم‌زمان با تشدید تغییرات اقلیمی، افغانستان از سال ۲۰۲۳ به این‌سو شاهد بازگشت بیش از پنج میلیون مهاجر از ایران و پاکستان بوده است؛ بازگشتی که جمعیت کشور را بیش از ۱۰ درصد افزایش داده و زیربناهای فرسوده آب را زیر فشار بی‌سابقه قرار داده است. تنها در سال ۲۰۲۵، حدود ۲.۹ میلیون مهاجر افغانستانی به کشور بازگشته‌اند، در حالی که برنامه‌ریزی مشخص و شفاف از سوی اداره طالبان برای مدیریت این فشار جمعیتی گزارش نشده است.

نهاد مرسی کورپس هشدار داده است که سه‌چهارم خانواده‌ها در ساحاتی که میزبان بازگشت‌کنندگان اند، دسترسی به آب آشامیدنی سالم را «دشوار یا بسیار دشوار» می‌دانند. این نهاد افزوده است که در برخی مناطق، تنش‌ها و درگیری‌های محلی بر سر آب افزایش یافته و اکنون حدود ۴۰ درصد منازعات قبیله‌ای در افغانستان به‌گونه مستقیم با دسترسی به آب مرتبط است؛ وضعیتی که نبود مدیریت پاسخ‌گو و عادلانه را برجسته‌تر می‌سازد.

در ولایت‌های جنوبی، به‌ویژه کندهار، خشکسالی‌های پی‌هم باعث شده تا دهقانان زمین‌های خود را رها کنند. یکی از دهقانان گفته است: «جایی که روزی سبز و آباد بود، امروز به بیابان بدل شده است. خشکسالی یک قاتل خاموش است که همه‌چیز را نابود می‌کند.»

در کنار همه این چالش‌ها، کاهش شدید کمک‌های بشردوستانه بین‌المللی بحران را عمیق‌تر کرده است. گزارش‌ها نشان می‌دهد که کمک‌های بشری به افغانستان در سال ۲۰۲۵ نسبت به سال پیش از آن ۳۷ درصد کاهش یافته و این امر سبب شده نهادهایی چون حفاظت از کودکان و مرسی کورپس پروژه‌های حیاتی آب و صحت را متوقف یا محدود کنند؛ اقدامی که صدها هزار باشنده کشور را از خدمات اساسی محروم ساخته است.