يو جګړه، يو ستر بدلون: د ټرمپ خبرې او د نړيوال نظم احتمالي بدلون
د امريکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ پرونۍ وينا کومه نوې موضوع نه لرله، او د مالي بازارونو غبرګون (د تېلو د بيو پنځه سلنه زياتوالی او د سټاک بازار سقوط) وښودله چې دا بازارونه نور د امريکا د ولسمشر پر ادعاوو باور نه لري.
د ټرمپ له خبرو داسې ښکاره کېده چې هغه د جګړې د يو اړخيز پای ته رسولو يوه لاره لټوي. هغه وويل چې د موافقې اړتيا نشته او امريکا هر وخت بېرته کور ته ستنېدای شي، بې له دې چې د ايران تېلو ته اړتيا ولري.
د ليکوال په باور، دا جګړه به بې له دې چې امريکا خپلو اعلان شوو لومړنيو موخو ته ورنژدې کړي، پای ته ورسي، خو د دې جګړې په پاى کې به ډېر مهم نړيوال بدلونونه رامنځته شي.
لومړنی بدلون ښايي د لوېديځو قدرتونو ترمنځ د پوځي او دفاعي اړيکو په کيفيت کې وي. ټرمپ پر دې سخت قهرجن دی چې اروپا د ايران پر وړاندې د امريکا له بريد سره ملګرتيا ونه کړه، او د ناټو پرېښودو فکر کوي.
امريکا، چې د ناټو تر ټولو ځواکمن غړی دی، د خپلې پوځي ټېکنالوژۍ او د ډالر د ارزښت له کبله، د ناټو د مالي لګښتونو او پوځي ونډې ډېره برخه پر غاړه لري.
که امريکا له ناټو ووځي، که څه هم دا کار به ښايي د دې تړون د ړنګېدو لامل نه شي، خو د ناټو کمزوري کېدل به حتمي وي. بيا به امريکا دا ستونزه ولري چې د اروپا دننه به خپل پراخ پوځي لاسرسي له لاسه ورکړي.
که فرض کړو چې امريکا له خپلو پوځي اډو څخه د امريکا تر ختيځ او د لوېديځې اسيا ترمنځ لاسرسی ونه لري، نو بيا به هغې ته دا ستونزمنه وي چې زرګونه کيلومتره لرې جګړه وکړي.
دغه پراخ پوځي لاسرسی له هغو امتيازاتو څخه دی چې ناټو امريکا ته ورکړی، او ناممکن ښکاري چې د ناټو غړي هېوادونه به له احتمالي وتلو وروسته، د عربي هېوادونو په څېر دا امتيازات د خپلو لګښتونو په بدل کې امريکا ته ورکړي.
امريکا به اړ وي چې د ناټو له وتلو وروسته له هر هېواد سره جلا موافقه وکړي او جلا امتياز ورکړي څو دا اډې وساتي.
له همدې امله، که امريکا له ناټو ووځي، تمه ده چې د نړيوالې امنيتي فضا لپاره يو ستر تکان رامنځته شي او له دې وروسته به يو نوي امنيتي نظم پر نړۍ حاکم شي.
دوهم بدلون دا دی چې په جګړه کې د بريا پسې ايران به د نړۍ او سيمې په نوي پوځي او امنيتي نظم کې مهم رول ولوبوي، ځکه دا به ثابته کړې وي چې د نړۍ تر ټولو ځواکمن پوځ ته يې درېدلی شي او د امريکا پوځي ټېکنالوژۍ ته يې د نه جبيره کېدونکو تاوانونو سبب شوی.
په لوېديځې اسيا کې به ايران خپله برتري ټينګه کړي، د امريکا حضور به کمزوری کړي او د خپلې ځواک بنسټونه به پياوړي کړي.
برخلاف د ټرمپ څرګندونو، چې وويل يې ايران به بېرته د تيږو دورې ته واستوي، تر هغه چې ايران په جګړه کې نه وي شکست خورده، که څه هم د زېربناوو له جدي زيان سره مخ شي، کولای شي ژر تر ژره خپلې زېربناوې بېرته ورغوي.
درېيم بدلون دا دی چې ايران به د بريا وروسته هڅه وکړي د خپلې خوښې قانوني نظام په سيمه کې پلي کړي. د خليج فارس مات شوي او له زيان سره مخ هېوادونه، چې اقتصادونه يې پر لوېديځو پانګونو او د تېلو پلور ولاړ دي، د ايران د حقوقي نظم د نه منلو په صورت کې به له درنو لګښتونو سره مخ شي، داسې لګښتونه چې ښايي د زغملو توان ونه لري.
ايران هڅه کوي چې د خليج فارس مالي معاملو کې د ډالر پر ځای نور اسعار وکاروي. که دا طرح د ايران د پلان له مخې عملي شي، دا به د امريکايي ډالر ځواک سخت اغېزمن کړي او د ډالر څو لسيزې تسلط به ننګونه کړي.
دا حالت به نه يوازې د امريکا پټرودالري اقتصاد له خطر سره مخ کړي، بلکې ايران ته به پراخې مالي سرچينې ورکړي چې له ډالر سره تړاو نه لري.
د ټولو دغو دلايلو له مخې، لکه څرنګه چې ليکوال وايي، نړۍ به د امريکا او اسرائيلو تر جګړې وروسته له ايران سره يو بل ډول نړۍ وي.
سيد احمد موسوي مبلغ
