د افغانستان او تاجیکستان د پولو ناامنۍ؛ د چین د پانګونې لپاره د خطر زنګ
د «کاسپین پست» نوې راپور ښيي چې د افغانستان او تاجیکستان د ګډې پښې په اوږدو کې ناامنۍ، په ځانګړي ډول د پنځو چینايي کارګرانو له وژل کېدو وروسته، د چین د پانګونو د راتلونکې په اړه جدي اندېښنې راپورته کړې دي.
د راپور له مخې، د نومبر په ۲۶مه او ۳۰مه نېټه د دواړو هېوادونو د پولې ترڅنګ دوه وسلوال بریدونه شوي چې په پایله کې پنځه چینايي وګړي وژل شوي او پنځه نور ټپیان شوي دي. د تاجیکستان رسنیو د سیمهییزو سرچینو په حواله ویلي، بریدګر د افغانستان له خاورې تاجیکستان ته ور اوښتي وو.
د تاجیکستان چارواکو دا پېښې د مخدره توکو له قاچاقبرانو او جنایي شبکو سره تړلې ګڼلې دي. د طالبانو اداره وايي، دوه ظنمن کسان یې نیولي، خو تر اوسه یې د دوی د هویت، تړاو یا انګیزې په اړه روښانه معلومات نه دي ورکړي. تر دې دمه هېڅ ډلې د دغو بریدونو پړه په رسمي توګه نه ده منلې.
دغه وضعیت د چین اندېښنې د خپلو اتباعو او اقتصادي پروژو د امنیت په برخه کې زیاتې کړې دي. د چین دیپلوماتانو په دوشنبه او کابل کې د کارګرانو او پانګونو د امنیت لپاره د سمدستي او مؤثرو اقدامونو غوښتنه کړې؛ یوه غوښتنه چې د طالبانو تر ادارې لاندې د سرحدي سیمو د امنیتي تدابیرو کمزوري یو ځل بیا څرګندوي.
شننونکیو خبرداری ورکړی چې د بېثباتۍ دوام کېدای شي د چین پروژې، په ځانګړي ډول د کانونو او طبیعي سرچینو د استخراج په برخه کې، له خطر سره مخ کړي. د پنج سیند دواړه غاړې، چې پکې څو کانکي پروژې فعالې دي، د حساسو ټکو په ډله کې راځي. د تاجیکستان او چین ګډ شرکت «شوهین اس ام» له ۲۰۲۳ کال راهیسې هلته فعالیت لري او د سیمهییزو سرچینو په وینا، د سیند د مسیر د بدلولو پر سر اختلافونه د ځایي تنشونو لامل شوي دي.
ځینې کارپوهان احتمال ورکوي چې د داعش د خراسان څانګې، د ترکستان ختیزې اسلامي غورځنګ یا د انصارالله ډلې غړي د دغو بریدونو تر شا وي. د دوی په باور، د بهرنیو کارګرانو په نښه کول د مخدره موادو د قاچاقبرانو له کړنلارې سره برابر نه دي او ښايي هدف یې د چین پر ګټو برید او د طالبانو له ادارې او د تاجیکستان له حکومت سره د چین اړیکو کمزورې کول وي.
له دغو پېښو وروسته، د چین سفارتونو خپل اتباع خبر کړي چې د پولو سیمو ته له سفره ډډه وکړي. د طالبانو چارواکو هم ویلي چې د کانونو او اقتصادي پروژو د ساتنې لپاره یو ځانګړی پوځي واحد جوړوي؛ خو ناظران د دوامدارو ناامنۍ له امله د دې ژمنې په عملي کېدو شک څرګندوي.
شننونکې ټینګار کوي چې تر څو د دغو بریدونو اصلي عاملین په شفاف ډول معلوم نه شي، د بېباورۍ فضا به روانه وي؛ داسې وضعیت چې نه یوازې د چین کارګرانو ژوند ګواښي، بلکې د چین پانګونې او د مرکزي آسیا نازک ثبات له خطر سره مخ کوي.
