په افغانستان کې د رسنیو پر ازادۍ فشارونه زیات شوي؛ په ۲۰۲۵ کې ۲۰۵ موارد د خبریالانو د حقونو نقض ثبت شوی
د رسنیو د وضعیت څارونکي بنسټونه ویلي چې په ۲۰۲۵ کال کې د افغانستان خبریالان د طالبانو د ادارې له لوري له نويو فشارونو، ګواښونو او سانسور سره مخ شوي دي؛ چې دا چاره د رسنیو ازادۍ لا نوره محدوده کړې ده.
د افغانستان د خبریالانو مرکز راپور ورکړی چې د رسنیو پر وړاندې د سانسور او تاوتریخوالي کچه د تېر کال په پرتله ۱۳ سلنه زیاته شوې او ټولټال ۲۰۵ موارد د خبریالانو او رسنیو د حقونو سرغړونې ثبت شوې دي. د راپور له مخې، لږ تر لږه پنځه خبریالان تر کال پای پورې د طالبانو په زندانونو کې ساتل کېږي.
په همدې حال کې د آمو تلویزیون موندنې ښيي چې د طالبانو اداره د امر بالمعروف او نهی عن المنکر وزارت د قانون د اوولسمې مادې پر بنسټ، د ژوندي مخلوقاتو د انځور خپرونه په ۱۶ ولایتونو کې منع کړې ده. دا پرېکړه چې په هغو ولایتونو کې عملي شوې چې د طالبانو د مشرۍ نفوذ پکې زیات دی، د تصویري رسنیو فعالیتونه په جدي ډول اغېزمن کړي دي.
یادې بندیزونه په تدریجي ډول په کندهار، تخار، بادغیس، هلمند، ننګرهار، نورستان، فراه، نیمروز، بغلان، بدخشان، پروان، جوزجان، زابل، کندز، پنجشیر او بامیان ولایتونو کې تطبیق شوي چې د تصویري راپور جوړونې، مستند جوړونې او ژوندۍ خپرونې لړۍ یې محدوده کړې ده.
ځینې خبریالان، لکه حامد علمي، وايي چې دا پرېکړې مستقیم پر د دوی د کار اغېز کړی او د ازاد اطلاعرسونې فضا یې ډېره راکمه کړې ده. د دوی په باور، دا ډول تګلارې د خلکو د معلوماتو ته د لاسرسي حق نقضوي.
د بیان ازادۍ مرکز هم ویلي چې په ۲۰۲۵ کال کې لږ تر لږه ۱۵ تصویري رسنۍ د طالبانو د امر له مخې تړل شوې او ۲۳ محدودونکي لارښودونه د رسنیو له قوانینو سره په ټکر کې، صادر شوي دي؛ دا کار د مستقله رسنیو فعالیت له جدي ننګونو سره مخ کړی دی.
اندېښنې یوازې د افغانستان دننه نه دي پاتې شوې. یو شمېر افغان خبریالان چې د طالبانو له ګواښونو د خلاصون لپاره پاکستان ته تللي وو، هلته هم د نیونې، ګواښ او ان د ایستلو له خطر سره مخ شوي دي.
ډېری خبریالان خبرداری ورکوي چې د روان حالت دوام کېدای شي په افغانستان کې د خپلواکې خبریالۍ له منځه تګ لامل شي. له هغه مهال راهیسې چې طالبان د ۲۰۲۱ کال د اګست په ۱۵مه واک ته ورسېدل، لسګونه نوې لارښوونې او بندیزونه لګول شوي، سلګونه رسنۍ یې له فعالیته درولي او د هېواد د رسنیو فضا یې بې ساري ډول محدوده کړې ده.
